Πώς διαβάζεται σήμερα ένα από τα πιο εμβληματικά έργα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας όταν περνά μέσα από το βλέμμα ενός Ιταλού σκηνοθέτη; Για τον Luca De Fusco, ο «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλή δεν είναι μόνο μια τραγωδία της μοίρας, αλλά μια αδιάκοπη έρευνα για την αλήθεια και μια κατάβαση στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου.
Αυτή την προσέγγιση φέρνει στη Θεσσαλονίκη η παραγωγή του αναγνωρισμένου εθνικού θεάτρου της Ιταλίας Teatro di Roma, στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ) και της Ένωσης των Θεάτρων της Ευρώπης, ως συνέχεια της πολιτιστικής ανταλλαγής που ξεκινά στις 4 και 5 Ιουλίου, με την παρουσίαση της «Λυσιστράτης» του ΚΘΒΕ στη Ρώμη, στο Θέατρο της Teatro di Ostia.
Η παράσταση, που θα ανέβει με ελληνικούς υπέρτιτλους, προτείνει μια διαφορετική ανάγνωση του σοφόκλειου έργου, όπου ο Οιδίποδας δεν αναμετριέται μόνο με τη μοίρα του, αλλά κυρίως με τις πολλαπλές εκδοχές του ίδιου του εαυτού του. «Αγαπώ πάρα πολύ το κείμενο, αλλά αυτό που με έπεισε ότι είχε έρθει η κατάλληλη στιγμή να το ανεβάσω ήταν η συνάντησή μου με τον Luca Lazzareschi, έναν σπουδαίο ηθοποιό, πολύ ταιριαστό με την ψυχαναλυτική μου αντίληψη για το έργο», λέει στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Luca De Fusco, εξηγώντας γιατί αποφάσισε τώρα να σκηνοθετήσει το έργο που -όπως παραδέχεται- ήθελε να ανεβάσει ολόκληρη τη ζωή του.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η επιλογή της ψυχαναλυτικής ανάγνωσης δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπεται η έννοια της μοίρας. «Φυσικά είναι επίσης ένα έργο για τη μοίρα, αλλά σε αιώνια κλασικά έργα όπως αυτό, κάθε νέα ανάγνωση αποτελεί μια ερμηνεία», σημειώνει. Στη δική του εκδοχή, ο Οιδίποδας μετατρέπεται σε έναν άνθρωπο που συνεχίζει να αναζητά την αλήθεια ακόμη και όταν αντιλαμβάνεται το τίμημα αυτής της αναζήτησης. «Πολύ συχνά η γνώση είναι πόνος και αναμφίβολα για τον Οιδίποδα ισχύει αυτό. Όμως, αυτό που τον καθιστά βαθιά ανθρώπινο είναι ότι δεν μπορεί να παραιτηθεί από την αναζήτηση της αλήθειας, ακόμη κι όταν αντιλαμβάνεται πως η ίδια του η έρευνα θα τον καταστρέψει», αναφέρει ο Luca De Fusco.
Αυτή η εσωτερική διαδρομή αποτυπώνεται και στη σκηνική σύλληψη της παράστασης. Ο ίδιος ηθοποιός υποδύεται τον Οιδίποδα αλλά και τα πρόσωπα που γνωρίζουν την αλήθεια, δημιουργώντας ένα παιχνίδι αντανακλάσεων και εσωτερικών φωνών. Όπως εξηγεί ο σκηνοθέτης, στόχος του ήταν «να μετατρέψει την έρευνα του Οιδίποδα σε ένα ταξίδι προς τον ίδιο του τον εαυτό», όχι για να επιστρέψει στο γνωστό Οιδιπόδειο σύμπλεγμα, αλλά για να μεταμορφώσει το ίδιο το κείμενο «σε μια διαδικασία αναλυτικής θεραπείας».
Παρότι έχει κατά καιρούς υποστηρίξει ότι ο σκηνοθέτης πρέπει να λειτουργεί περισσότερο ως ερμηνευτής παρά ως δημιουργός, παραδέχεται ότι εδώ είχε μεγάλες ελευθερίες απέναντι στο έργο. «Αν υπάρχει μία φορά στη ζωή μου που έδωσα στον εαυτό μου μεγάλη ελευθερία απέναντι στο κείμενο, είναι αυτή. Κι όμως, δεν πρόσθεσα ούτε μία λέξη. Προσπάθησα να το ερμηνεύσω, όχι να επιβληθώ πάνω του», τονίζει.
Ο σουρεαλισμός, η αισθητική των κινηματογραφικών θρίλερ και η ψυχανάλυση λειτουργούν ως κοινός τόπος της παράστασης. «Τόσο ο Οιδίποδας όσο και τα θρίλερ, αλλά και η ψυχανάλυση, είναι μορφές έρευνας, που κινούνται από την επιθυμία για γνώση», λέει χαρακτηριστικά. Για τον Luca De Fusco πάντως, ο «Οιδίπους Τύραννος» παραμένει ένα έργο ανοιχτό σε διαφορετικές αναγνώσεις. Όπως σημειώνει, άλλοι πολιτισμοί μπορούν να αναδείξουν διαφορετικές όψεις του έργου, όπως το ζήτημα του ξένου, ενώ η δική του προσέγγιση είναι εκείνη «ενός Ιταλού σκηνοθέτη βαθιά επηρεασμένου από την ψυχανάλυση».
Η παρουσία της παραγωγής στη Θεσσαλονίκη αποκτά ιδιαίτερη σημασία και λόγω του χαρακτήρα της πολιτιστικής ανταλλαγής ανάμεσα στα δύο θέατρα. Ο De Fusco επισημαίνει ότι το θέατρο πρόζας δυσκολεύεται περισσότερο από την όπερα ή τον χορό να ξεπεράσει τα σύνορα, ιδιαίτερα όταν στηρίζεται στον λόγο, ωστόσο εκτιμά πως το κοινό μπορεί να εξοικειωθεί με την ανάγνωση των υπέρτιτλων και με διαφορετικές θεατρικές γλώσσες και πολιτισμικές αναφορές μέσα από τέτοιες συνεργασίες.
Αναφερόμενος στη συνάντηση του έργου με το ελληνικό κοινό, δεν κρύβει τη συναισθηματική φόρτιση, λέγοντας ότι «σημαίνει ένα μεγάλο αίσθημα ευθύνης, αλλά ταυτόχρονα μια έντονη συγκίνηση, αναμεμειγμένη με φόβο και ελπίδα ότι θα καταφέρουμε να γίνουμε κατανοητοί». Στο ίδιο πλαίσιο τοποθετεί και τον ρόλο της Ένωσης των Θεάτρων της Ευρώπης. «Είμαστε νάνοι μπροστά στον γίγαντα Strehler, που οραματίστηκε και ίδρυσε την Ένωση. Ήταν μια ιδέα που προηγήθηκε της εποχής της. Σήμερα έχουμε το χρέος να συνεχίσουμε αυτό το όραμα και να το κάνουμε πραγματικότητα», καταλήγει.
Ο «Οιδίπους Τύραννος» παρουσιάζεται στο πλαίσιο του 12ου Φεστιβάλ Δάσους τη Δευτέρα 6 και την Τρίτη 7 Ιουλίου στις 9 το βράδυ, στο Θέατρο Δάσους.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
