Τον αυξανόμενο κίνδυνο που αντιμετωπίζουν εκατομμύρια πρόσφυγες και εκτοπισμένοι εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής αναδεικνύει νέα έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), επισημαίνοντας ότι σχεδόν 90 εκατομμύρια άνθρωποι που έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις εστίες τους ζουν σε χώρες εκτεθειμένες σε ακραία καιρικά φαινόμενα.
Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί περίπου στα τρία τέταρτα του συνολικού πληθυσμού των προσφύγων και άλλων βίαια εκτοπισμένων παγκοσμίως, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με ξηρασίες, πλημμύρες και ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες.
Η έκθεση δημοσιοποιήθηκε την Παρασκευή (6/11), λίγες ημέρες πριν από την έναρξη της διάσκεψης του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή COP31, που πρόκειται να πραγματοποιηθεί στην Τουρκία.
Σύμφωνα με την UNHCR, οι άνθρωποι που εγκατέλειψαν τις χώρες ή τις περιοχές τους εξαιτίας πολέμων, βίας και διώξεων καλούνται πλέον να αντιμετωπίσουν και τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.
Οι επιπτώσεις αυτές περιορίζουν σημαντικά τις δυνατότητές τους να αποκαταστήσουν τις συνθήκες διαβίωσής τους ή να επιστρέψουν με ασφάλεια στους τόπους καταγωγής τους.
«Οι πρόσφυγες αντιμετωπίζουν μια διπλή αδικία. Έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν συγκρούσεις που δεν προκάλεσαν οι ίδιοι και τώρα βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μιας κλιματικής κρίσης στην οποία συνέβαλαν λιγότερο», δήλωσε ο Άντον Λέις Γκαρσία, αναπληρωτής Ύπατος Αρμοστής Επιχειρήσεων της UNHCR.
Η κλιματική αλλαγή δυσκολεύει την επιστροφή των προσφύγων
Η έκθεση επισημαίνει ότι οι εκτοπισμένοι πληθυσμοί καταλήγουν συχνά σε περιοχές που αντιμετωπίζουν ήδη σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας, καταστροφικές πλημμύρες και έντονους καύσωνες.
Οι συνθήκες αυτές δεν επηρεάζουν μόνο την καθημερινή τους διαβίωση, αλλά δημιουργούν πρόσθετα εμπόδια στην εξεύρεση μακροπρόθεσμων λύσεων για την εγκατάστασή τους ή την επιστροφή στις κοινότητες από τις οποίες προέρχονται.
Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι περισσότεροι από δύο στους τρεις πρόσφυγες που επέστρεψαν στις χώρες τους κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 κατευθύνθηκαν σε περιοχές με υψηλή έκθεση στους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Συρίας, όπου σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια εκτοπισμένοι έχουν επιστρέψει το τελευταίο διάστημα.
Ωστόσο, οι προσπάθειες ανάκαμψης της χώρας δυσχεραίνονται από τη συνεχιζόμενη μείωση των αποθεμάτων υπόγειων υδάτων και την εκδήλωση ακραίων καιρικών φαινομένων.
Τον περασμένο Μάιο, πλημμύρες στον ποταμό Ευφράτη προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές σε κατοικίες, οδηγώντας χιλιάδες ανθρώπους σε νέο εκτοπισμό, παρά το γεγονός ότι είχαν ήδη επιστρέψει στις εστίες τους.
Έως 100 ημέρες ακραίας ζέστης ετησίως σε οικισμούς προσφύγων
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι προβλέψεις για την αύξηση των θερμοκρασιών στις περιοχές όπου φιλοξενούνται εκτοπισμένοι πληθυσμοί.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στην έκθεση, μέχρι το 2050 περίπου ένας στους τρεις οικισμούς προσφύγων στην υποσαχάρια Αφρική ενδέχεται να αντιμετωπίζει τουλάχιστον 100 ημέρες επικίνδυνα υψηλών θερμοκρασιών κάθε χρόνο.
Παράλληλα, τα ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούν ολοένα και συχνότερη αιτία νέων μετακινήσεων πληθυσμών.
Όπως αναφέρει η UNHCR, την τελευταία δεκαετία οι καταστροφές που συνδέονται με τέτοια φαινόμενα έχουν προκαλέσει περισσότερους από 255 εκατομμύρια εσωτερικούς εκτοπισμούς σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε περίπου 70.000 εκτοπισμούς ημερησίως, καταδεικνύοντας την έκταση των συνεπειών των φυσικών καταστροφών για τους πληθυσμούς που πλήττονται.
Κίνδυνος για τρία εκατομμύρια νέους εκτοπισμούς στην Ανατολική Αφρική
Η κατάσταση ενδέχεται να επιδεινωθεί περαιτέρω στην Ανατολική Αφρική, όπου αναμένεται ένα ιδιαίτερα ισχυρό επεισόδιο του κλιματικού φαινομένου Ελ Νίνιο.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις που επικαλείται η Ύπατη Αρμοστεία, η ενίσχυση των ακραίων καιρικών φαινομένων θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές πλημμύρες, οδηγώντας σε νέες μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών.
Ειδικότερα, εκτιμάται ότι έως και τρία εκατομμύρια άνθρωποι ενδέχεται να αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τις κατοικίες τους μέχρι το τέλος του 2026 στη Σομαλία, την Κένυα, το Νότιο Σουδάν και την Ουγκάντα.
Ο Άντον Λέις Γκαρσία υπογράμμισε ότι οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής είναι ήδη ορατές στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.
«Για εκατομμύρια ανθρώπους, η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί μακρινή απειλή. Καταστρέφει τα καταφύγιά τους, υπονομεύει τα μέσα διαβίωσής τους και θέτει σε κίνδυνο τις ελπίδες τους να ξαναχτίσουν τη ζωή τους», δήλωσε.
Μόλις το 10% της χρηματοδότησης για το κλίμα σε χώρες που πλήττονται από συγκρούσεις
Πέρα από τους άμεσους περιβαλλοντικούς κινδύνους, η έκθεση αναδεικνύει και τις σημαντικές ανισότητες στη διεθνή κατανομή των οικονομικών πόρων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Σύμφωνα με την UNHCR, μόλις το 10% της παγκόσμιας χρηματοδότησης για το κλίμα κατευθύνεται σε εύθραυστες χώρες και κράτη που πλήττονται από ένοπλες συγκρούσεις.
Πρόκειται για περιοχές που φιλοξενούν μεγάλους αριθμούς προσφύγων και άλλων εκτοπισμένων, οι οποίοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στις επιπτώσεις των ακραίων καιρικών φαινομένων.
Η Ύπατη Αρμοστεία επισημαίνει ότι η περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς πόρους δυσχεραίνει τις προσπάθειες προστασίας των συγκεκριμένων πληθυσμών και προσαρμογής τους στις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες.
Για τον λόγο αυτό, ο οργανισμός προτίθεται να ζητήσει από τις κυβερνήσεις και τους διεθνείς φορείς χρηματοδότησης να εντάξουν τους πρόσφυγες και τους εκτοπισμένους τόσο στα εθνικά σχέδια προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή όσο και στους σχετικούς μηχανισμούς οικονομικής στήριξης.
«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε σε ανθρώπους που έχουν ήδη χάσει τόσα πολλά να μείνουν πίσω στην παγκόσμια δράση για το κλίμα», προειδοποίησε ο εκπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.
Στην Τουρκία η διάσκεψη COP31
Η δημοσιοποίηση της έκθεσης πραγματοποιείται ενόψει της 31ης Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), η οποία έχει προγραμματιστεί να διεξαχθεί από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου 2026 στην Αττάλεια της Τουρκίας.
Στη διάσκεψη αναμένεται να συμμετάσχουν εκπρόσωποι περισσότερων από 190 χωρών, με την UNHCR να επιδιώκει να αναδείξει την ανάγκη ουσιαστικής ένταξης των προσφύγων και των εκτοπισμένων πληθυσμών στις διεθνείς πολιτικές αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης.
