Μια βαθιά εσωτερική μάχη για την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει το Ιράν βρίσκεται σε εξέλιξη στην Τεχεράνη, με το ερώτημα να είναι αν η χώρα θα επιδιώξει τον τερματισμό του πολέμου μέσω μιας συμφωνίας ή αν θα επιλέξει τη συνέχιση της σύγκρουσης.
Η σημερινή αντιπαράθεση θυμίζει σε αρκετούς μια από τις πιο κρίσιμες περιόδους της σύγχρονης ιρανικής ιστορίας. Πριν από περίπου τέσσερις δεκαετίες, έπειτα από μήνες αποτυχιών στον πόλεμο με το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν, χιλιάδες νεαροί Ιρανοί στρατιώτες εξαπέλυσαν μια αιφνιδιαστική επίθεση που άλλαξε την πορεία της σύγκρουσης.
Ωστόσο, ο τότε ανώτατος ηγέτης αγιατολάχ Χομεϊνί δεν επέλεξε να σταματήσει εκεί. Στόχος του ήταν να ανατρέψει τον Ιρακινό δικτάτορα, ο οποίος εξασφάλιζε ολοένα και μεγαλύτερη υποστήριξη από την Ουάσινγκτον, αλλά και να στείλει το μήνυμα ότι ένας πόλεμος με το Ιράν θα είχε βαρύ τίμημα.
Η απόφαση αυτή μετέτρεψε τη σύγκρουση σε έναν εξαετή πόλεμο φθοράς, που κόστισε τη ζωή σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους και αποτέλεσε μία από τις πιο αιματηρές συγκρούσεις στη σύγχρονη ιστορία της περιοχής.
Το ίδιο δίλημμα επιστρέφει στην Τεχεράνη
Χρόνια αργότερα, το Ιράν βρίσκεται ξανά μπροστά σε ένα αντίστοιχο δίλημμα: συνέχιση του πολέμου ή συμφωνία.
Οι επαναστάτες που πρωταγωνίστησαν σε εκείνη την περίοδο βρίσκονται σήμερα στα κέντρα εξουσίας της Τεχεράνης. Για αυτούς, ο σημερινός πόλεμος με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ αποτελεί, όπως και η παλαιότερη σύγκρουση με το Ιράκ, έναν επιβεβλημένο πόλεμο, στον οποίο καθοριστικό ρόλο δεν θα παίξει μόνο η ισχύς αλλά και η αντοχή κάθε πλευράς.
Απέναντί τους βρίσκονται οι πιο μετριοπαθείς, οι οποίοι θεωρούν ότι έχει δημιουργηθεί μια ευκαιρία ώστε το Ιράν να κατοχυρώσει όσα έχει πετύχει μέσω διαπραγματεύσεων, παρά το γεγονός ότι μέχρι στιγμής η σχετική διαδικασία έχει σημειώσει ελάχιστη πρόοδο.
Έπειτα από έξι μήνες πολέμου, το αδιέξοδο έχει εντείνει τον διχασμό στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας, την ώρα που ο ανώτατος ηγέτης Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος θεωρείται ο τελικός ρυθμιστής των εξελίξεων, παραμένει άφαντος.
Οι ρεαλιστές θέλουν συμφωνία
Όλες οι πολιτικές παρατάξεις στην Τεχεράνη υποστηρίζουν δημοσίως ότι το Ιράν έχει βγει κερδισμένο από τον πόλεμο. Η μεγάλη διαφωνία, ωστόσο, αφορά το πώς θα πρέπει να αποτυπωθεί αυτή η «νίκη».
Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι ρεαλιστές και οι τεχνοκράτες, με επικεφαλής τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, τον πρόεδρο του κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ και τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Το συγκεκριμένο στρατόπεδο τάσσεται υπέρ μιας οριστικής συμφωνίας, επικαλούμενο τις πληγές που έχει αφήσει ο πόλεμος στην οικονομία του Ιράν, τον εξαντλητικό ναυτικό αποκλεισμό των ΗΠΑ και τις σημαντικές ζημιές στις υποδομές της χώρας.
Οι ίδιοι προειδοποιούν ότι το χρονικό περιθώριο για μια επίλυση της σύγκρουσης από θέση ισχύος περιορίζεται. Η συγκεκριμένη προσέγγιση εκφράζει όσους θεωρούν ότι ο τερματισμός της αντιπαράθεσης με την Ουάσινγκτον, η οποία διαρκεί 47 χρόνια, μπορεί να αποτελέσει τον ασφαλέστερο δρόμο για την αποκλιμάκωση των εσωτερικών κρίσεων και τον περιορισμό της διεθνούς απομόνωσης του Ιράν.
«Ο πόλεμος πρέπει κάποια στιγμή να τελειώσει» δήλωσε ο Πεζεσκιάν αυτόν τον μήνα. «Θα ήταν καλύτερο να τον τερματίσουμε σήμερα, όσο βρισκόμαστε σε θέση ισχύος και αξιοπρέπειας και ολόκληρος ο κόσμος αναγνωρίζει τη νίκη μας.»
Οι σκληροπυρηνικοί απορρίπτουν τη λογική συμβιβασμού
Στην αντίθετη πλευρά βρίσκονται οι σκληροπυρηνικοί συντηρητικοί, οι οποίοι αντιμετωπίζουν με βαθιά δυσπιστία την Ουάσινγκτον και θεωρούν ότι οι ΗΠΑ έχουν ως στόχο την καταστροφή της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Για περισσότερο από μισό αιώνα προειδοποιούν για τις αμερικανικές προθέσεις και, μετά τον πόλεμο που εξαπέλυσε ο Τραμπ, υποστηρίζουν ότι οι εξελίξεις δικαίωσαν τις θέσεις τους απέναντι στους πιο μετριοπαθείς αντιπάλους τους.
Κατηγορούν μάλιστα κυβερνητικούς αξιωματούχους ότι είναι «προσανατολισμένοι προς τη Δύση» και ότι προσπαθούν να στρέψουν την κοινή γνώμη υπέρ μιας συμφωνίας, παρουσιάζοντας με μεγαλύτερη ένταση τα εσωτερικά προβλήματα της χώρας.
Οι σκληροπυρηνικοί θεωρούν τον Πεζεσκιάν έναν αδύναμο πρόεδρο, ο οποίος βρέθηκε στην εξουσία σχεδόν από σύμπτωση μετά τον θάνατο του προκατόχου του σε συντριβή ελικοπτέρου.
Η υπογραφή του δίπλα σε εκείνη του Ντόναλντ Τραμπ στη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός του Ιουνίου έχει, σύμφωνα με το κείμενο, ενισχύσει ακόμη περισσότερο την απομόνωσή του στο εσωτερικό του σκληροπυρηνικού στρατοπέδου.
Βαθαίνει ο διχασμός στο εσωτερικό του Ιράν
Η αντιπαράθεση έχει φτάσει σε τέτοιο επίπεδο, ώστε σκληροπυρηνικοί να κατηγορούν κυβερνητικούς αξιωματούχους ότι διαχειρίζονται εσκεμμένα με λανθασμένο τρόπο την οικονομική κρίση, προκειμένου να πιέσουν έναν εξαντλημένο πληθυσμό να αποδεχθεί μια συμφωνία.
Ορισμένοι υποστηρίζουν ακόμη ότι η κυβέρνηση έχει προκαλέσει σκόπιμα ελλείψεις καυσίμων ώστε να καταστήσει τη συμφωνία αναπόφευκτη, ενώ άλλοι έχουν φτάσει στο σημείο να κατηγορούν τους μετριοπαθείς ότι οργανώνουν πραξικόπημα.
«Οικονομικά, βρισκόμαστε πράγματι σε αδιέξοδο ή απλώς παρουσιάζετε εσείς την κατάσταση ως αδιέξοδο;» διερωτήθηκε ο σκληροπυρηνικός βουλευτής Μοχαμάντ-Μανάαν Ραϊσί. «Όλα έχουν αποδοθεί στον πόλεμο, ενώ δεν σχετίζονται όλα με τον πόλεμο.»
Γιατί οι σκληροπυρηνικοί δεν εμπιστεύονται τις ΗΠΑ
Οι σκληροπυρηνικοί χρησιμοποιούν ως βασικό επιχείρημα προηγούμενες αποτυχημένες συμφωνίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μεταξύ αυτών βρίσκεται η πυρηνική συμφωνία που υπογράφηκε το 2015 επί κυβέρνησης Ομπάμα και από την οποία αποχώρησε αργότερα ο Ντόναλντ Τραμπ. Παράλληλα, επικαλούνται τις δύο περιπτώσεις κατά τις οποίες οι ΗΠΑ επιτέθηκαν στην Ισλαμική Δημοκρατία ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις.
Το συγκεκριμένο στρατόπεδο ποντάρει στην αντοχή της Ισλαμικής Δημοκρατίας και υποστηρίζει ότι η πολιτική της αντιπαράθεσης έχει προστατεύσει αποτελεσματικότερα τη χώρα σε σχέση με τη διπλωματική στρατηγική που προωθούν πολιτικοί τους οποίους θεωρούν «προσανατολισμένους προς τη Δύση».
Σκληροπυρηνικός βουλευτής κατηγόρησε μάλιστα όσους υποστηρίζουν μια συμφωνία με τις ΗΠΑ ότι στρέφονται εναντίον του πρώην ανώτατου ηγέτη αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε σε αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα στην αρχή του πολέμου.
«Ο Τραμπ δεν βοηθά»
Την ίδια στιγμή, η στάση του Ντόναλντ Τραμπ περιπλέκει ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες των ρεαλιστών στην Τεχεράνη να προωθήσουν μια συμφωνία.
Η απρόβλεπτη στρατηγική του Αμερικανού προέδρου και η αβεβαιότητα σχετικά με το κατά πόσο θα παραμείνει δεσμευμένος σε μια ενδεχόμενη συμφωνία ενισχύουν τα επιχειρήματα των σκληροπυρηνικών.
«Ο Τραμπ δεν βοηθά. Λέει ότι θέλει να κάνει το Ιράν ξανά μεγάλο και μετά απειλεί το Ιράν στο επόμενο tweet του, και αυτό τροφοδοτεί τη φλόγα της παράνοιας μέσα στο ιρανικό σύστημα», δήλωσε στο CNN η Σανάμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική στη δεξαμενή σκέψης Chatham House του Λονδίνου.
Οι συντηρητικοί διαθέτουν επιρροή σε εφημερίδες, κρατικούς ραδιοτηλεοπτικούς φορείς, στον δρόμο αλλά και μέσα στις ένοπλες δυνάμεις και θεωρούν ότι ο Τραμπ χρησιμοποιεί τη διπλωματία για να προετοιμάσει το έδαφος για μια νέα στρατιωτική εκστρατεία.
Σύμφωνα με τη Βακίλ, πιστεύουν επίσης ότι «κάθε φορά που ακολουθούν τον δρόμο της διπλωματίας» με τον Τραμπ, εκείνος «τους προδίδει».
Με τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ να μην έχει πάρει μέχρι στιγμής ξεκάθαρη θέση, οι σκληροπυρηνικοί συνεχίζουν την εκστρατεία τους εναντίον μιας συμφωνίας, αφήνοντας ανοιχτή τη μάχη για το ποια γραμμή θα επικρατήσει τελικά στο εσωτερικό του Ιράν.
Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα
