Η καλοσύνη είναι ένα από τα πιο όμορφα χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου. Το να είσαι διαθέσιμος, να βοηθάς, να ακούς και να δείχνεις κατανόηση στους γύρω σου μπορεί να κάνει τις σχέσεις πιο ουσιαστικές και την καθημερινότητα πιο ανθρώπινη.
Υπάρχει όμως μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην καλοσύνη και στην υπερβολική υποχώρηση. Όταν κάποιος συνηθίζει να δίνει συνεχώς χωρίς να θέτει όρια, υπάρχει ο κίνδυνος οι άλλοι να θεωρήσουν τη διαθεσιμότητά του δεδομένη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, κάποιοι άνθρωποι μπορεί να αρχίσουν να ζητούν όλο και περισσότερα, γνωρίζοντας ότι δύσκολα θα ακούσουν ένα «όχι».
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η δυσκολία να πει κάποιος «όχι», η ανάγκη για αποδοχή και η συνεχής προτεραιοποίηση των αναγκών των άλλων μπορεί να συνδέονται με το λεγόμενο people-pleasing. Πρόκειται για ένα μοτίβο συμπεριφοράς που συχνά αφήνει το άτομο να παραμελεί τις δικές του ανάγκες και να αισθάνεται εξάντληση ή αγανάκτηση με την πάροδο του χρόνου.
Πώς μπορείς, λοιπόν, να καταλάβεις ότι κάποιος δεν εκτιμά απλώς την καλοσύνη σου, αλλά την εκμεταλλεύεται;
1. Σε θυμάται κυρίως όταν χρειάζεται κάτι
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια είναι η μονόπλευρη σχέση.
Το συγκεκριμένο άτομο μπορεί να επικοινωνεί μαζί σου όταν χρειάζεται βοήθεια, μια εξυπηρέτηση, χρήματα, χρόνο, συμβουλές ή απλώς κάποιον που θα λύσει ένα πρόβλημά του. Όταν όμως τα πράγματα πηγαίνουν καλά, η παρουσία σου δεν φαίνεται να είναι εξίσου σημαντική.
Δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που σου ζητά βοήθεια σε εκμεταλλεύεται. Όλοι μπορεί να χρειαστούμε κάποια στιγμή τη στήριξη ενός φίλου, συγγενή ή συναδέλφου. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η σχέση λειτουργεί σχεδόν αποκλειστικά προς μία κατεύθυνση.
Για παράδειγμα, μπορεί να είσαι πάντα διαθέσιμος όταν εκείνος έχει ανάγκη, αλλά όταν εσύ χρειαστείς κάτι, ξαφνικά να μην υπάρχει χρόνος, διάθεση ή ενδιαφέρον.
Αυτό που αξίζει να παρατηρήσεις δεν είναι μία μεμονωμένη συμπεριφορά, αλλά το μοτίβο που επαναλαμβάνεται.
Μια υγιής σχέση δεν χρειάζεται να είναι απόλυτα «50-50» κάθε ημέρα. Υπάρχουν περίοδοι που ο ένας άνθρωπος χρειάζεται περισσότερη στήριξη. Ωστόσο, μακροπρόθεσμα θα πρέπει να υπάρχει αμοιβαιότητα, σεβασμός και ενδιαφέρον και για τις ανάγκες των δύο πλευρών.
2. Όταν λες «όχι», προσπαθεί να σε κάνει να νιώσεις ενοχές
Το δεύτερο σημάδι είναι ακόμη πιο αποκαλυπτικό: η αντίδραση του άλλου όταν αποφασίζεις να βάλεις ένα όριο.
Αν έχεις συνηθίσει να λες «ναι» σε όλα, ένα απλό «δεν μπορώ αυτή τη φορά» μπορεί να προκαλέσει έκπληξη. Το πρόβλημα όμως είναι όταν η άλλη πλευρά προσπαθεί συστηματικά να σε κάνει να αισθανθείς ενοχές επειδή δεν ανταποκρίθηκες στο αίτημά της.
Μπορεί να ακούσεις φράσεις όπως «πάντα εγώ σε χρειάζομαι», «δεν το περίμενα από εσένα», «για τους άλλους βρίσκεις χρόνο» ή «με απογοήτευσες».
Τέτοιες αντιδράσεις δεν σημαίνουν απαραίτητα από μόνες τους ότι κάποιος σε χειρίζεται. Όμως, όταν επαναλαμβάνονται κάθε φορά που εκφράζεις μια ανάγκη ή βάζεις ένα όριο, αποτελούν σημαντικό προειδοποιητικό σημάδι.
Τα υγιή όρια δεν είναι τιμωρία ούτε σημαίνουν ότι σταματάς να νοιάζεσαι για τους άλλους. Είναι ένας τρόπος να ξεκαθαρίζεις τι μπορείς και τι δεν μπορείς να προσφέρεις, προστατεύοντας παράλληλα τον χρόνο, την ενέργεια και την ψυχική σου ισορροπία.
Και κάτι ακόμη σημαντικό: το γεγονός ότι αισθάνεσαι ενοχές όταν λες «όχι» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έκανες κάτι λάθος. Για ανθρώπους που έχουν μάθει να βάζουν συνεχώς τους άλλους πρώτους, η θέσπιση ορίων μπορεί αρχικά να είναι ιδιαίτερα δύσκολη.
3. Η καλοσύνη σου θεωρείται υποχρέωση και όχι επιλογή
Ίσως το πιο ξεκάθαρο σημάδι είναι όταν ο άλλος σταματά να βλέπει τη βοήθειά σου ως μια ευγενική πράξη και αρχίζει να τη θεωρεί αυτονόητη.
Στην αρχή μπορεί να σου λέει «ευχαριστώ» για μια εξυπηρέτηση. Με τον καιρό, όμως, μπορεί να δημιουργηθεί η προσδοκία ότι θα είσαι πάντα διαθέσιμος.
Αν δεν βοηθήσεις, μπορεί να υπάρξει θυμός. Αν δεν απαντήσεις αμέσως, μπορεί να υπάρξει παράπονο. Αν επιλέξεις να ασχοληθείς με τις δικές σου ανάγκες, μπορεί να αντιμετωπιστείς σαν να έκανες κάτι εγωιστικό.
Εδώ βρίσκεται μια σημαντική διαφορά: άλλο να είσαι ένας άνθρωπος που προσφέρει και άλλο να αισθάνεσαι ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύεις την αξία σου μέσα από όσα κάνεις για τους άλλους.
Η συνεχής προτεραιοποίηση των αναγκών των άλλων μπορεί να οδηγήσει σε στρες, απογοήτευση και συσσωρευμένη αγανάκτηση. Παράλληλα, όταν δεν υπάρχουν σαφή όρια, ακόμη και άνθρωποι που δεν έχουν πρόθεση να εκμεταλλευτούν κάποιον μπορεί να συνηθίσουν τη διαρκή διαθεσιμότητά του και να ζητούν περισσότερα.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα
