«Αν το βάλεις στο μυαλό σου, μπορείς να πετύχεις τα πάντα». Είναι μία από τις φράσεις που πολλοί γονείς λένε στα παιδιά τους με τις καλύτερες προθέσεις.
Θέλουν να τους δώσουν θάρρος, να τα κάνουν να πιστέψουν στις δυνατότητές τους και, κυρίως, να μην εγκαταλείψουν ένα όνειρο επειδή μοιάζει δύσκολο.
Μόνο που, σύμφωνα με την ψυχολόγο Τζούλι Φράγκα, η συγκεκριμένη φράση κρύβει μια παγίδα: απλώς δεν είναι αλήθεια. Η Φράγκα, η οποία έχει περισσότερα από 20 χρόνια εμπειρίας δουλεύοντας με γονείς και παιδιά, γράφει στο CNBC ότι η υπερβολική αισιοδοξία μπορεί τελικά να δημιουργήσει μη ρεαλιστικές προσδοκίες.
Γιατί όσο σημαντική κι αν είναι η προσπάθεια, δεν εξαρτώνται όλα από αυτήν. Ένα παιδί μπορεί να δουλέψει εξαιρετικά σκληρά και να μη γίνει ποτέ διάσημος τραγουδιστής, πρωταθλητής ή να μη γίνει δεκτό στο πανεπιστήμιο των ονείρων του.
Το ουσιαστικό μάθημα, επομένως, δεν είναι ότι «μπορείς να πετύχεις τα πάντα». Είναι ότι μπορείς να προσπαθήσεις, να βελτιωθείς, να αποτύχεις, να αντέξεις την απογοήτευση και να συνεχίσεις.
Η παγίδα του «μπορείς να κάνεις τα πάντα»
Το πρόβλημα, σύμφωνα με την ψυχολόγο, αρχίζει όταν οι γονείς δίνουν υπερβολική έμφαση στο τελικό αποτέλεσμα.
Ένας καλός βαθμός. Ένα μετάλλιο. Μια νίκη. Η εισαγωγή σε ένα κορυφαίο πανεπιστήμιο. Έτσι, χωρίς να το αντιλαμβάνονται, μπορεί να καλλιεργούν στα παιδιά κυρίως εξωτερικά κίνητρα: το παιδί προσπαθεί επειδή περιμένει επιβράβευση, έπαινο ή αναγνώριση.
Όμως κανένα από αυτά δεν βρίσκεται αποκλειστικά υπό τον έλεγχό του. Αντί να υπόσχονται λοιπόν ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα, οι γονείς μπορούν να στρέψουν την προσοχή σε όσα το παιδί μπορεί πραγματικά να ελέγξει.
Και η ειδικός προτείνει πέντε διαφορετικά μηνύματα.
1. «Δοκίμασε κάτι καινούργιο, ακόμη κι αν σε φοβίζει»
Ένα παιδί δεν χρειάζεται να ακούσει ότι δεν υπάρχει λόγος να φοβάται. Μπορεί να χρειάζεται ακριβώς το αντίθετο: να ακούσει ότι είναι απολύτως φυσιολογικό να φοβάται.
Το πρώτο ποδήλατο χωρίς βοηθητικές ρόδες, μια σχολική παράσταση, μια εξέταση ή αργότερα μια αίτηση για το πανεπιστήμιο μπορούν να δημιουργήσουν πραγματικό άγχος.
Αντί λοιπόν για «μη φοβάσαι», ο γονιός μπορεί να πει:«Ξέρω ότι σε φοβίζει. Δεν πειράζει να αισθάνεσαι έτσι».
Η αναγνώριση του συναισθήματος κάνει το παιδί να αισθάνεται ότι ο γονιός καταλαβαίνει πραγματικά αυτό που περνά.
Και αυτή η συναισθηματική σύνδεση συνδέεται με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και αυτοπεποίθηση απέναντι στις δυσκολίες.
2. «Μερικές φορές χρειάζεται χρόνος για να φανεί η προσπάθεια»
Για ένα παιδί που μεγαλώνει μέσα στα social media, η επιτυχία συχνά μοιάζει στιγμιαία. Βλέπει το βίντεο της νίκης, το μετάλλιο, την επιτυχία, το viral τραγούδι. Δεν βλέπει απαραίτητα τα χρόνια που προηγήθηκαν.
Στην πραγματική ζωή, όμως, η προσπάθεια λειτουργεί περισσότερο σαν μακροπρόθεσμη επένδυση παρά σαν άμεση ανταμοιβή.
Εδώ βρίσκεται και η αξία του λεγόμενου growth mindset: η πεποίθηση ότι οι ικανότητές μας δεν είναι απολύτως σταθερές, αλλά μπορούν να αναπτυχθούν με εξάσκηση και επιμονή.
Το παιδί μπορεί να μην καταφέρει να γίνει ο καλύτερος σε οτιδήποτε επιχειρήσει. Μπορεί όμως να γίνει καλύτερο σε πολλά από όσα προσπαθεί. Και αυτή είναι μια πολύ πιο ρεαλιστική –και τελικά πιο χρήσιμη– υπόσχεση.
3. «Η απογοήτευση μπορεί να σου μάθει κάτι»
Τα παιδιά ονειρεύονται μεγάλα πράγματα. Μπορεί να θέλουν να γίνουν διάσημοι αθλητές, μουσικοί ή ηθοποιοί. Και δεν υπάρχει λόγος οι γονείς να σκοτώσουν αυτά τα όνειρα.
Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στο «δοκίμασέ το» και στο «αν προσπαθήσεις, σίγουρα θα τα καταφέρεις».
Το δεύτερο είναι μια υπόσχεση που κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί. Και όταν η πραγματικότητα δεν ανταποκριθεί σε αυτήν, το παιδί μπορεί να καταλήξει στο λάθος συμπέρασμα: «Αφού δεν πέτυχα, δεν προσπάθησα αρκετά» ή ακόμη χειρότερα «δεν είμαι αρκετά καλός».
Η ειδικός προτείνει στους γονείς να παρουσιάζουν την απογοήτευση όχι ως προσωπική αποτυχία αλλά ως μέρος της διαδικασίας μάθησης.
Βοηθά μάλιστα να μοιράζονται δικές τους αποτυχίες: μια δουλειά που δεν πήραν, μια εξέταση στην οποία δεν τα κατάφεραν, έναν στόχο που παρά την προσπάθεια δεν πέτυχαν.
Τα παιδιά συχνά βλέπουν τους γονείς τους μόνο ως ενήλικες που «τα έχουν καταφέρει». Χρειάζεται μερικές φορές να μάθουν ότι κι εκείνοι κάποτε απέτυχαν.
4. «Αν το αποφασίσεις, μπορείς να συνεχίσεις»
Η διαφορά από το «μπορείς να πετύχεις τα πάντα» είναι μικρή στις λέξεις, αλλά τεράστια στο μήνυμα. Δεν μπορείς να ελέγξεις πάντα εάν θα κερδίσεις. Μπορείς όμως να ελέγξεις εάν θα συνεχίσεις να προσπαθείς.
Η επιμονή δεν εγγυάται ένα τρόπαιο ή την πρώτη θέση. Καλλιεργεί όμως κάτι ίσως σημαντικότερο: αυτοπειθαρχία, αισιοδοξία, ενσυναίσθηση και συμπόνια απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό.
Και βοηθά να αναπτυχθεί το εσωτερικό κίνητρο – η ικανότητα δηλαδή ενός παιδιού να απολαμβάνει και να επιδιώκει μια δραστηριότητα επειδή του προσφέρει κάτι η ίδια, όχι μόνο επειδή στο τέλος θα πάρει έναν βαθμό, ένα βραβείο ή ένα «μπράβο».
5. «Δεν θα είσαι καλός/ή σε όλα – και αυτό είναι ΟΚ»
Ίσως αυτή να είναι η δυσκολότερη φράση για έναν γονιό που θέλει να ενθαρρύνει το παιδί του.
Και όμως, σύμφωνα με την ειδικό, είναι μία από τις πιο υποστηρικτικές αλήθειες που μπορεί να του πει.
Κανείς δεν είναι καλός σε όλα. Ένα παιδί που το γνωρίζει δεν μεγαλώνει απαραίτητα με μικρότερη αυτοπεποίθηση. Μπορεί να συμβεί ακριβώς το αντίθετο.
Μαθαίνει να θέτει πιο ρεαλιστικούς στόχους, να αναγνωρίζει τα δυνατά και τα αδύναμα σημεία του και να μη θεωρεί κάθε αποτυχία απόδειξη προσωπικής ανεπάρκειας.
Και κυρίως, δεν μεγαλώνει πιστεύοντας ότι πρέπει να είναι εξαιρετικό σε όλα για να αξίζει.
Η συμβουλή της ψυχολόγου δεν είναι να κόψουμε τα φτερά των παιδιών ούτε να τους μάθουμε να συμβιβάζονται πριν καν προσπαθήσουν. Είναι σχεδόν το αντίθετο. Να τους δώσουμε την ασφάλεια να δοκιμάσουν κάτι δύσκολο χωρίς να συνδέσουν την αξία τους με το αποτέλεσμα. Γιατί η πραγματική αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται πάνω στην πεποίθηση ότι «θα κερδίζω πάντα».
Χτίζεται όταν ένα παιδί ξέρει ότι μπορεί να μη νικήσει, μπορεί να απογοητευτεί, μπορεί να ανακαλύψει ότι δεν είναι καλό σε κάτι – και παρ’ όλα αυτά να είναι εντάξει, να μάθει και να συνεχίσει.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα
