Στη σημασία της πρόληψης και του εμβολιασμού για την προστασία της δημόσιας υγείας, καθώς και στην ανάγκη να ενσωματωθούν οι προληπτικές πρακτικές στην καθημερινότητα των πολιτών, αναφέρθηκε η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου.
Η υπουργός συμμετείχε στη συζήτηση με τίτλο «Η νέα γλώσσα της πρόληψης: Πολιτεία, επιστήμη και κοινωνία στον ίδιο διάλογο», επισημαίνοντας ότι, παρά τα σημαντικά βήματα που έχουν πραγματοποιηθεί, η πρόληψη δεν έχει ακόμη καθιερωθεί ως αυτονόητη πρακτική για το σύνολο της κοινωνίας.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο πρόγραμμα «Προλαμβάνω», μέσω του οποίου, όπως ανέφερε, έχουν ενημερωθεί με SMS 7 εκατομμύρια πολίτες σχετικά με τις διαθέσιμες προληπτικές εξετάσεις. Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι η αποστολή των μηνυμάτων δεν αρκεί, καθώς το ζητούμενο είναι οι πολίτες να προχωρούν στις ενέργειες για τις οποίες ενημερώνονται.
«Το θέμα είναι πώς περνάμε από το SMS στην πραγμάτωση αυτού για το οποίο ενημερώνει», δήλωσε, τονίζοντας ότι η ενημέρωση αποκτά ουσιαστική αξία όταν οδηγεί στην υιοθέτηση συμπεριφορών πρόληψης.
«Το 2026 δεν θα έπρεπε να συζητάμε ακόμη για τη σημασία της πρόληψης»
Η Δόμνα Μιχαηλίδου εξέφρασε την ανησυχία της για το γεγονός ότι η αναγκαιότητα του εμβολιασμού εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης και αμφισβήτησης, παρά τα όσα προηγήθηκαν κατά την περίοδο της πανδημίας.
«Είναι μια συζήτηση η οποία το 2026 ίσως να μην έπρεπε καν να υπάρχει», σημείωσε, εξηγώντας ότι οι άνθρωποι λαμβάνουν καθημερινά μέτρα προστασίας για τους ίδιους και τα μέλη της οικογένειάς τους, χωρίς να χρειάζεται να πειστούν για τη χρησιμότητά τους.
Για να καταδείξει αυτή την αντίφαση, χρησιμοποίησε το παράδειγμα των γονέων που προσαρμόζουν το σπίτι τους όταν ένα βρέφος αρχίζει να μπουσουλάει. Όπως περιέγραψε, καλύπτουν τις αιχμηρές γωνίες των επίπλων, τοποθετούν προστατευτικά στις πρίζες και ασφαλίζουν τα συρτάρια, προκειμένου να περιορίσουν τον κίνδυνο ατυχημάτων.
«Όλοι μέσα στα νοικοκυριά μας, μέσα στην οικογένειά μας, μαζί με τα παιδιά μας, κάνουμε καθημερινά μικροπράξεις ή μεγαλύτερες πράξεις για να προλάβουμε κάτι κακό, κάποιον τραυματισμό, κάποια ανεπιθύμητη εξέλιξη», ανέφερε.
Σύμφωνα με την υπουργό, η ίδια αντίληψη θα πρέπει να χαρακτηρίζει και τη στάση των πολιτών απέναντι στις επιστημονικά τεκμηριωμένες πρακτικές πρόληψης.
«Όπως ασκούμε πρόληψη στην καθημερινότητά μας, μέσα σε αυτή την πρόληψη που ούτως ή άλλως ασκούμε, να μπει και η πιο επιστημονική πρόληψη στον ίδιο βαθμό κανονικότητας», υπογράμμισε.
Οι επιφυλάξεις για τα εμβόλια και το περιστατικό στον Πειραιά
Αναφερόμενη στη δυσπιστία που εξακολουθεί να υπάρχει απέναντι στους εμβολιασμούς, η υπουργός περιέγραψε ένα προσωπικό περιστατικό, όταν επιχείρησε πρόσφατα να πραγματοποιήσει το αντιγριπικό εμβόλιο.
«Προχθές ήμουν κάτω στον Πειραιά και προσπαθούσα να βρω ένα φαρμακείο για να κάνω το εμβόλιο. Ήμουν μαζί με δύο-τρεις συνεργάτες μου. Δεν υπήρχε άνθρωπος που να μη με ρωτήσει γιατί να πάω να κάνω το εμβόλιο της γρίπης», είπε.
Όπως εξήγησε, οι αντιδράσεις των ανθρώπων που βρίσκονταν μαζί της ανέδειξαν τις διαφορετικές επιφυλάξεις που εξακολουθούν να διατυπώνονται για την αναγκαιότητα και την ασφάλεια των εμβολίων.
«Ο ένας έλεγε “μα γιατί να το κάνετε τώρα, είστε πολύ νέα, δεν το χρειάζεστε”, ο άλλος “μα δεν έχουμε βάλει πολλή χημεία μέσα στο σώμα μας;”, ο τρίτος “εντάξει, είδαμε και του COVID τι έγινε το εμβόλιο”».
Η ίδια απάντησε στις συγκεκριμένες επιφυλάξεις, υπενθυμίζοντας τη συμβολή του εμβολιασμού στην αντιμετώπιση της πανδημίας.
«Τι έγινε; Σώθηκε τόσος κόσμος με το εμβόλιο του COVID».
Η Δόμνα Μιχαηλίδου επισήμανε ότι η εμπειρία της πανδημίας, οι ανθρώπινες απώλειες και ο ρόλος των εμβολίων στην επιστροφή στην κανονικότητα θα έπρεπε να έχουν συμβάλει στην ευρύτερη αποδοχή του εμβολιασμού ως βασικού μέτρου προστασίας της υγείας.
Ο ρόλος των γονέων στη διαμόρφωση της στάσης των παιδιών
Ξεχωριστή αναφορά έκανε η υπουργός στην οικογένεια και στην επιρροή που ασκεί το παράδειγμα των γονέων στη συμπεριφορά των παιδιών, ιδιαίτερα σε ζητήματα που σχετίζονται με την υγεία και την πρόληψη.
«Είναι σημαντικό τα παιδιά να βλέπουν τι θεωρούν οι γονείς τους κανονικότητα», ανέφερε, εξηγώντας ότι οι προληπτικές εξετάσεις και οι εμβολιασμοί πρέπει να αποτελούν φυσικό μέρος της οικογενειακής καθημερινότητας.
Ως παραδείγματα χρησιμοποίησε μια μητέρα που επιστρέφει στο σπίτι έπειτα από την προγραμματισμένη μαστογραφία της, αλλά και έναν γονέα που εξηγεί στο παιδί του ότι εμβολιάστηκε και ενδέχεται να αισθανθεί μια μικρή ενόχληση στο χέρι.
Μέσα από τέτοιες καθημερινές εμπειρίες, σύμφωνα με την υπουργό, τα παιδιά εξοικειώνονται με την πρόληψη και μαθαίνουν να την αντιμετωπίζουν ως μια συνηθισμένη διαδικασία φροντίδας της υγείας τους.
«Το ότι αυτό το πράγμα περνάει ως μια κανονικότητα στο παιδί και εν τέλει αυτό θα περάσει ως κανονικότητα στην επόμενη γενιά, είναι πάρα πολύ σημαντικό», επισήμανε.
Η ίδια αναφέρθηκε και στην προσωπική της εμπειρία ως μητέρα ενός παιδιού ηλικίας ενάμιση έτους, επισημαίνοντας πόσο έντονα λειτουργεί η μίμηση στη συμπεριφορά των μικρών παιδιών.
«Έχω ένα παιδάκι ενάμιση ετών και ό,τι και να του κάνω, το μιμείται αυτή τη στιγμή. Το βρίσκω εξαιρετικά χαριτωμένο, αλλά είναι και μια πραγματικότητα», δήλωσε.
Όπως σημείωσε, η τάση των παιδιών να ακολουθούν το παράδειγμα των γονέων τους δεν περιορίζεται στη βρεφική ηλικία, αλλά συνεχίζεται και στα επόμενα στάδια της ανάπτυξής τους.
«Καθήκον μας είναι να φροντίζουμε και τον φροντιστή»
Η υπουργός συνέδεσε την αποτελεσματικότητα της πρόληψης με τις πολιτικές ενίσχυσης της οικογένειας και κοινωνικής συνοχής, αναδεικνύοντας τις πρακτικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γονείς και όσοι έχουν αναλάβει τη φροντίδα συγγενικών τους προσώπων.
Όπως εξήγησε, η οργάνωση των προληπτικών εξετάσεων και των εμβολιασμών προϋποθέτει χρόνο, προγραμματισμό και συντονισμό, υποχρεώσεις που συχνά επιβαρύνουν συγκεκριμένα μέλη της οικογένειας.
«Συνήθως είναι η μαμά η οποία θα κλείσει το ραντεβού με τον παιδίατρο για το εμβόλιο, είναι η μαμά η οποία θα πει ότι έχουν περάσει έξι μήνες, πρέπει να πάω να μετρήσω το παιδί», ανέφερε.
Η Δόμνα Μιχαηλίδου υπογράμμισε ότι κάθε τέτοια διαδικασία απαιτεί από τον φροντιστή να αφιερώσει μέρος του ήδη περιορισμένου χρόνου του, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ύπαρξη υποστηρικτικών υπηρεσιών.
«Πρόληψη σημαίνει και προγραμματισμός», σημείωσε, τονίζοντας ότι η Πολιτεία οφείλει να διευκολύνει τους ανθρώπους που αναλαμβάνουν καθημερινά τη φροντίδα άλλων μελών της οικογένειας.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στη σημασία της πρόσβασης σε βρεφονηπιακούς σταθμούς, στο πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς», αλλά και στις παρεμβάσεις που αφορούν τη στήριξη των ηλικιωμένων.
Οι συγκεκριμένες υπηρεσίες, όπως εξήγησε, μπορούν να περιορίσουν την επιβάρυνση των οικογενειών, εξασφαλίζοντας περισσότερο διαθέσιμο χρόνο για την κάλυψη αναγκών υγείας και πρόληψης.
«Πολλές φορές αυτοί που αναλαμβάνουν τον ρόλο του φροντιστή μέσα στην οικογένεια τον αναλαμβάνουν οριζόντια. Φροντίζουν το παιδί, φροντίζουν όμως και τη γιαγιά και τον παππού», παρατήρησε.
Για την υπουργό, η στήριξη των οικογενειακών φροντιστών αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση ώστε οι πολίτες να μπορούν να εφαρμόζουν στην πράξη τις συστάσεις για την προστασία της υγείας τους.
«Καθήκον μας είναι με τα προγράμματά μας να φροντίζουμε και τον φροντιστή», τόνισε.
Από την ενημέρωση στην πράξη – Τα 7 εκατομμύρια SMS του «Προλαμβάνω»
Στο τελευταίο μέρος της τοποθέτησής της, η Δόμνα Μιχαηλίδου επικεντρώθηκε στην ανάγκη παροχής αξιόπιστης και επιστημονικά τεκμηριωμένης ενημέρωσης, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι πολίτες έχουν πρόσβαση σε μεγάλο όγκο πληροφοριών, που συχνά είναι αντιφατικές.
Όπως ανέφερε, ένας γονέας που αναζητά στο διαδίκτυο πληροφορίες για κάποιο εμβόλιο, είτε για τον ίδιο είτε για το παιδί του, μπορεί να συναντήσει χιλιάδες διαφορετικές απαντήσεις, χωρίς να είναι πάντα εύκολο να διακρίνει ποιες βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.
Για τον λόγο αυτό, υπογράμμισε ότι η ευθύνη για την ορθή ενημέρωση δεν ανήκει αποκλειστικά στην Πολιτεία, αλλά αφορά επίσης την επιστημονική κοινότητα, τους φορείς που διοργανώνουν ενημερωτικές δράσεις και τα μέσα ενημέρωσης.
«Έχουμε αυτή τη συλλογική ευθύνη για τη σωστή, την ορθή, την τεκμηριωμένη ενημέρωση, της οποίας τη διάχυση ως Πολιτεία έχουμε εξίσου ευθύνη να πραγματοποιήσουμε», δήλωσε.
Η υπουργός επισήμανε ότι η έγκυρη πληροφόρηση πρέπει να μεταδίδεται μέσα από διαφορετικούς διαύλους, όπως το σχολείο, ο προσωπικός γιατρός και οι δημόσιες ή δημόσια χρηματοδοτούμενες υπηρεσίες.
Επανερχόμενη στο πρόγραμμα «Προλαμβάνω», σημείωσε ότι 7 εκατομμύρια πολίτες έχουν λάβει μηνύματα σχετικά με τις προληπτικές εξετάσεις που μπορούν να πραγματοποιήσουν και τους κινδύνους υγείας που συνδέονται με τη δημογραφική ομάδα στην οποία ανήκουν.
Ωστόσο, διευκρίνισε ότι ο αριθμός των μηνυμάτων δεν μπορεί από μόνος του να αποτελέσει μέτρο επιτυχίας, εφόσον η ενημέρωση δεν συνοδεύεται από την πραγματοποίηση των απαραίτητων εξετάσεων.
«Αλλιώς, το ότι εμείς έχουμε το πρόγραμμα “Προλαμβάνω” και 7 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν ήδη λάβει SMS για το τι μπορούν να κάνουν και ποιο αντίστοιχο ρίσκο έχουν στη δημογραφική ομάδα στην οποία ανήκουν, αυτό θα μείνει ένα απλό SMS».
Η υπουργός επανέλαβε ότι βασικός στόχος είναι να γεφυρωθεί η απόσταση ανάμεσα στην πληροφόρηση και στην ουσιαστική αξιοποίηση των δυνατοτήτων πρόληψης.
«Το θέμα είναι πώς περνάμε από το SMS στην πραγμάτωση αυτού για το οποίο ενημερώνει», κατέληξε.
Τα ευρήματα του «Προλαμβάνω» και η «τυραννία της μειοψηφίας»
Κατά τη συνέχεια της συζήτησης, η Δόμνα Μιχαηλίδου παρουσίασε στοιχεία για την εφαρμογή του προγράμματος «Προλαμβάνω» και τα αποτελέσματα των προληπτικών ελέγχων.
Σύμφωνα με τα δεδομένα που επικαλέστηκε, περίπου 500.000 πολίτες εμφάνισαν ευρήματα κατά τη διενέργεια εξετάσεων, ενώ σε 350.000 περιπτώσεις καταγράφηκαν καρδιαγγειακά ευρήματα.
Παράλληλα, ανέφερε ότι μέσω των εξετάσεων εντοπίστηκε καρκίνος του μαστού σε πρώιμο στάδιο σε 6.000 γυναίκες, αναδεικνύοντας τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης.
Η υπουργός αναφέρθηκε επίσης στις συνέπειες της παραπληροφόρησης γύρω από τα εμβόλια, επισημαίνοντας ότι μεμονωμένες αφηγήσεις, οι οποίες δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, μπορούν να αποκτήσουν δυσανάλογα μεγάλη δημοσιότητα.
Χρησιμοποιώντας τον χαρακτηρισμό «τυραννία της μειοψηφίας», εξήγησε ότι μια ανεπιβεβαίωτη ιστορία είναι δυνατόν να κυριαρχήσει στη δημόσια συζήτηση, τόσο στα μέσα ενημέρωσης όσο και στα κοινωνικά δίκτυα, περιορίζοντας την προβολή των τεκμηριωμένων ωφελειών του εμβολιασμού.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε, τέλος, στην ανάγκη να έχουν πρόσβαση σε έγκυρη πληροφόρηση οι κοινωνικά ευάλωτοι πολίτες, οι οποίοι συχνά αντιμετωπίζουν περισσότερα εμπόδια στην αναζήτηση και αξιολόγηση πληροφοριών.
«Όσο πιο ευάλωτος είναι κάποιος, τόσο πιο δύσκολη και χρονοβόρα πρόσβαση έχει στην πληροφορία», σημείωσε.
Η Δόμνα Μιχαηλίδου κατέληξε επισημαίνοντας ότι η εμπιστοσύνη των πολιτών προς την Πολιτεία ενισχύεται μέσα από την παροχή ουσιαστικών υπηρεσιών και κοινωνικών παροχών. Όπως εξήγησε, αυτή η σχέση εμπιστοσύνης μπορεί στη συνέχεια να συμβάλει και στην αποτελεσματικότερη μετάδοση των μηνυμάτων που αφορούν την πρόληψη και την προστασία της υγείας.
