19 Οκτωβρίου 2004 – 19 Οκτωβρίου 2026: Είκοσι δύο χρόνια χωρίς τον σπουδαίο θεατρικό συγγραφέα, δημοσιογράφο και σεναριογράφο που αποτύπωσε μοναδικά τον μέσο Έλληνα και χάρισε αθάνατες στιγμές γέλιου και συγκίνησης.

Σαν σήμερα, στις 19 Οκτωβρίου του 2004, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 95 ετών ένας από τους πιο ευφυείς, πολυγραφότατους και επιδραστικούς εργάτες του ελληνικού πνεύματος. Ο Ασημάκης Γιαλαμάς υπήρξε μια σπάνια φυσιογνωμία της δημοσιογραφίας, του θεάτρου και του κινηματογράφου, καταφέρνοντας μέσα από το αιχμηρό του χιούμορ, το χρονογράφημα και τον θεατρικό διάλογο να αποτυπώσει τα κοινωνικοπολιτικά παράδοξα της νεότερης Ελλάδας, στηλιτεύοντας τα κοινωνικά κακώς κείμενα και τη γραφειοκρατία.

Από την ορεινή Μεσσηνία στον αντιστασιακό αγώνα ενάντια στους κατακτητές και στον Τύπο της εποχής

Γεννημένος στις 19 Ιανουαρίου 1909 στην Άνω Μέλπεια (τότε Άνω Γαράντζα) της Μεσσηνίας, ο Ασημάκης Γιαλαμάς ολοκλήρωσε το γυμνάσιο στον Μελιγαλά και έφτασε στην Αθήνα με όνειρο να σπουδάσει στη Νομική Σχολή. Οι οικονομικές δυσκολίες και ο αγώνας για επιβίωση τον ανάγκασαν γρήγορα να εγκαταλείψει τα αμφιθέατρα και να βρεθεί από πολύ νεαρή ηλικία στον σκληρό στίβο του Τύπου.

Ξεκίνησε ως ρεπόρτερ στην εφημερίδα «Ακρόπολις» και γρήγορα ξεδίπλωσε το ταλέντο του ως χρονογράφος, ευθυμογράφος και σατιρικός στιχουργός στις εφημερίδες «Εσπερινή», «Ελληνική», «Βραδυνή» και «Ημερήσιος Κήρυξ», όπου διετέλεσε και βοηθός αρχισυντάκτη.

Στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής στρατεύτηκε ενεργά στην Εθνική Αντίσταση μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ, αναλαμβάνοντας γραμματέας της εαμικής ομάδας των δημοσιογράφων και συνεργάστηκε με κορυφαία έντυπα της εποχής (Ακρόπολις, Βραδυνή, Αυγή κ.ά.).

Μέσα από τα περιοδικά της εποχής, όπως ο «Θησαυρός», δημιούργησε αξέχαστους σατιρικούς χαρακτήρες, όπως τον Οδυσσέα Ομηρικό, τον Γερο-Παρατατικό και τον Ποιητή του Κάρου, καταγράφοντας με διεισδυτικότητα τα πάθη και τα όνειρα του μέσου Έλληνα.

Το θέατρο, το χρυσό δίδυμο με τον Πρετεντέρη και η Finos Film

Η πρώτη του επαφή με το θέατρο ήρθε με το ξέσπασμα του ελληνοϊταλικού πολέμου το 1940. Μαζί με τον Γιώργο Οικονομίδη και τον Γιώργο Θίσβιο παρέδωσαν στον θίασο της κ. Κατερίνας (Κατερίνας Ανδρεάδη) τις ιστορικές «Πολεμικές Καντρίλιες». Ακολούθησε μια αδιάκοπη θεατρική πορεία με περισσότερες από εκατό επιθεωρήσεις και έργα πρόζας, όπως η «Ελληνική Εποποιία» με τον Βασίλη Λογοθετίδη, το «Γιούπι γιούπι» και η «Κυρία Εισαγγελεύς».

Η πιο καθοριστική καλλιτεχνική συνάντηση της ζωής του ήταν αναμφίβολα εκείνη με τον Κώστα Πρετεντέρη. Οι δυο τους συγκρότησαν το πιο παραγωγικό, αρμονικό και ευρηματικό συγγραφικό δίδυμο (μαζί με το δίδυμο Σακελλάριος – Γιαννακόπουλος) της ελληνικής κωμωδιογραφίας, υπογράφοντας έργα που μεταφέρθηκαν με τεράστια εμπορική επιτυχία στη μεγάλη οθόνη από τη Finos Film και άλλες εταιρείες παραγωγής.

Ταινίες-σταθμοί όπως «Δεσποινίς Διευθυντής», «Τζένη Τζένη», «Μιας πεντάρας νιάτα», «Κάτι κουρασμένα παλληκάρια», «Η κόμισσα της φάμπρικας», «Ο εμίρης και ο κακομοίρης» και «Ένας ιππότης για τη Βασούλα» αγαπήθηκαν από γενιές θεατών και διατηρούν ακέραιη τη φρεσκάδα τους.

Οι ταινίες με τον Βέγγο και η αναγνώριση

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 ο Γιαλαμάς ολοκλήρωσε τον κινηματογραφικό του κύκλο συνεργαζόμενος σε δύο σπουδαίες ταινίες με πρωταγωνιστή τον Θανάση Βέγγο. Το 1971 συνυπέγραψε με τον σκηνοθέτη Ντίνο Κατσουρίδη το σενάριο της αριστουργηματικής κωμωδίας «Τι έκανες στον πόλεμο, Θανάση;», αποσπώντας το Βραβείο Σεναρίου στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Λίγο πριν την πτώση της χούντας, το 1973, έγραψε με τον Πάνο Γλυκοφρύδη το «Δικτάτωρ καλεί Θανάση», μια ταινία γεμάτη έξυπνους υπαινιγμούς απέναντι στο δικτατορικό καθεστώς.

Όπως σημείωνε χαρακτηριστικά ο θεατρικός κριτικός Κώστας Γεωργουσόπουλος, ο Γιαλαμάς διέθετε βαθιά καλλιέργεια και κατάφερνε σε εποχές δύσκολες, όπου η κοινωνική και πολιτική κριτική σκόνταφτε στη λογοκρισία και στα πάθη της μετεμφυλιακής Ελλάδας, να λέει τον λόγο του κλείνοντας διακριτικά το μάτι στο κοινό.

Πέρα από τα θεατρικά του κείμενα, άφησε πίσω του σημαντικά βιβλία, ανάμεσά τους το αυτοβιογραφικό χρονικό «Ε, κάτι κάναμε κι εμείς» με μνήμες από την Κατοχή και την Αντίσταση, καθώς και τις συλλογές «Οι διπλανοί μας άνθρωποι» και «Διηγώντας τα, να κλαις και να γελάς».

Διετέλεσε πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων, μέλος του ΔΣ του Εθνικού Θεάτρου και δραστήριο στέλεχος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Δημοσιογράφων Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης.

Λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του, το 2004, η ΕΣΗΕΑ τον τίμησε για το σύνολο της ανεκτίμητης προσφοράς του, τοποθετώντας τον στο πάνθεον των μεγάλων μαζί με τους Αλέκο Σακελλάριο, Δημήτρη Ψαθά και Αλέκο Λιδωρίκη.

Ακολουθούν μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα ταινιών:

(Κάτι Κουρασμένα Παλικάρια – Σκηνοθεσία: Ντίνος Δημόπουλος)