Έναν νέο κύκλο χρηματοδότησης, με συνολικό αποτύπωμα αντίστοιχο ή ακόμη και μεγαλύτερο από τα 5,9 δισ. ευρώ που διαχειρίστηκε το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, διαμορφώνει η επόμενη ημέρα για το ΥΠΕΝ.
Οι διαθέσιμοι πόροι για την επόμενη διετία έως τριετία δεν θα προέλθουν από ένα ενιαίο χρηματοδοτικό εργαλείο, αλλά από τρεις διαφορετικές πηγές: το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, το Ταμείο Απανθρακοποίησης των Νήσων και την ενεργειακή ρήτρα διαφυγής.
Το νέο πλαίσιο αναμένεται να στηρίξει ένα ευρύ πρόγραμμα επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων, με επίκεντρο τη μείωση του ενεργειακού κόστους, την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, τις υποδομές ηλεκτρισμού, τις διασυνδέσεις των νησιών, τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και την αποθήκευση.
Η νέα χρηματοδοτική «δεξαμενή»
Το ύψος των νέων πόρων έθεσε στο επίκεντρο ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, μιλώντας στη Θεσσαλονίκη σε εκδήλωση για την πορεία και την παρακαταθήκη του Ταμείου Ανάκαμψης.
Όπως ανέφερε, τα τρία χρηματοδοτικά εργαλεία μπορούν να εξασφαλίσουν στο ΥΠΕΝ, μέσα στα επόμενα δύο έως τρία χρόνια, ποσό αντίστοιχο ή μεγαλύτερο από τα 5,9 δισ. ευρώ που συνδέθηκαν με τις δράσεις του υπουργείου στο «Ελλάδα 2.0».
Το συνολικό μέγεθος των τριών μηχανισμών είναι ακόμη μεγαλύτερο. Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο διαθέτει συνολικό πλαίσιο 5,3 δισ. ευρώ, το Ταμείο Απανθρακοποίησης των Νήσων συνδέεται με επενδύσεις 2,3 δισ. ευρώ, ενώ η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής μπορεί να δημιουργήσει περιθώριο για επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ έως το 2028.
Τα ποσά αυτά, ωστόσο, δεν αφορούν στο σύνολό τους το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Στο Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, για παράδειγμα, υπάρχουν δράσεις που αφορούν τις μεταφορές, την κοινωνική στέγαση και εισοδηματικές ενισχύσεις, οι οποίες υπάγονται και σε άλλους κυβερνητικούς φορείς.
Η εκτίμηση της ηγεσίας του ΥΠΕΝ είναι ότι το τμήμα των πόρων που θα κατευθυνθεί σε ενεργειακές και περιβαλλοντικές δράσεις θα είναι σε θέση να φτάσει ή και να ξεπεράσει το αντίστοιχο χαρτοφυλάκιο του Ταμείου Ανάκαμψης.
Από την πράσινη μετάβαση στη «βιώσιμη μετάβαση»
Μαζί με τη νέα χρηματοδοτική αρχιτεκτονική αλλάζει και η συζήτηση γύρω από την ενεργειακή μετάβαση στην Ευρώπη.
Ο Σταύρος Παπασταύρου έκανε λόγο για μια νέα προσέγγιση, την οποία περιέγραψε ως «βιώσιμη μετάβαση», επισημαίνοντας ότι η ευρωπαϊκή πολιτική για την πράσινη μετάβαση σε ορισμένες περιπτώσεις κινήθηκε ταχύτερα από τις οικονομικές και κοινωνικές δυνατότητες.
Στο πλαίσιο αυτό, ο υπουργός υπογράμμισε ότι ορισμένες πτυχές της πράσινης ατζέντας ιδεολογικοποιήθηκαν και κάποιοι στόχοι αντιμετωπίστηκαν ως σημαντικότεροι από την ανταγωνιστικότητα και την κοινωνική συνοχή.
Η νέα κατεύθυνση δεν σημαίνει εγκατάλειψη των κλιματικών στόχων. Αντίθετα, επιχειρεί να τους συνδέσει περισσότερο με την καθημερινότητα των πολιτών και των επιχειρήσεων, δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στο κόστος ενέργειας, στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και στη δυνατότητα διατήρησης και προσέλκυσης επενδύσεων στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με τον υπουργό, ζητούμενο είναι να προωθηθούν μεταρρυθμίσεις που θα οδηγήσουν σε χαμηλότερες τιμές ενέργειας για τους πολίτες, θα καταστήσουν ανταγωνιστικότερες τις ελληνικές επιχειρήσεις και τη βιομηχανία και, ταυτόχρονα, θα συμβάλουν σε καθαρότερο περιβάλλον.
Σημαντικό μέρος του σχεδιασμού αφορά και τα δίκτυα, καθώς η ενίσχυσή τους θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση ώστε η αύξηση της παραγωγής από ΑΠΕ να μπορεί να μετατρέπεται σε ουσιαστικό όφελος για την οικονομία και τον τελικό καταναλωτή.
Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο: 5,3 δισ. ευρώ έως το 2032
Ο μεγαλύτερος από τους τρεις χρηματοδοτικούς πυλώνες είναι το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, το οποίο διαθέτει συνολικό προϋπολογισμό 5,3 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2032.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πρώτες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εξασφάλισαν την έγκριση του εθνικού σχεδίου, σύμφωνα με τον υπουργό.
Συνολικά προβλέπονται 25 διαφορετικές παρεμβάσεις, οι οποίες αφορούν περίπου 1,5 εκατ. νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Στο σκέλος που αφορά άμεσα το ΥΠΕΝ ξεχωρίζουν τα νέα προγράμματα «Εξοικονομώ», συνολικού ύψους 1,2 δισ. ευρώ, μέσω των οποίων προβλέπεται η ενεργειακή αναβάθμιση 62.000 κατοικιών.
Παράλληλα, ποσό 930 εκατ. ευρώ θα διατεθεί για την εγκατάσταση 170.000 αντλιών θερμότητας και 110.000 ηλιακών θερμοσιφώνων.
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται ακόμη παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης για περίπου 10.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις. Οι υπόλοιποι πόροι του Ταμείου θα κατευθυνθούν σε δράσεις κοινωνικής στέγασης, καθαρές μεταφορές, ηλεκτροκίνηση και εισοδηματική στήριξη.
2,3 δισ. ευρώ για τον ενεργειακό μετασχηματισμό των νησιών
Δεύτερη βασική πηγή χρηματοδότησης αποτελεί το Ταμείο Απανθρακοποίησης των Νήσων. Το επενδυτικό του πρόγραμμα, συνολικού ύψους 2,3 δισ. ευρώ, έχει εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.
Κεντρικός στόχος είναι η αλλαγή του ενεργειακού μοντέλου των νησιωτικών περιοχών, με σημαντικό μέρος των πόρων να κατευθύνεται στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις.
Περίπου 1,1 δισ. ευρώ προβλέπεται να επενδυθούν σε διασυνδέσεις και συναφείς ενεργειακές υποδομές στα Δωδεκάνησα, τις Κυκλάδες και τα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου.
Παράλληλα, 977 εκατ. ευρώ προορίζονται για έργα ΑΠΕ και αποθήκευσης ενέργειας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα φωτοβολταϊκά αυτοκατανάλωσης, τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν από νοικοκυριά, επιχειρήσεις, ξενοδοχειακές μονάδες, δημόσια κτίρια και αγροτικές εγκαταστάσεις.
Το επενδυτικό πρόγραμμα περιλαμβάνει ακόμη 200 εκατ. ευρώ για φράγματα και ταμιευτήρες πολλαπλού σκοπού, καθώς και 56 εκατ. ευρώ για υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.
Οι διαθέσιμοι πόροι του Ταμείου υπολογίζονται σήμερα σε περίπου 2 δισ. ευρώ και προέρχονται από τη δημοπράτηση 25 εκατ. δικαιωμάτων εκπομπών. Το τελικό ποσό θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη των τιμών των δικαιωμάτων, ενώ το κόστος των έργων θα καλυφθεί και από συμπληρωματικές πηγές χρηματοδότησης.
Πρόσθετο περιθώριο μέσω της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής
Ο τρίτος άξονας αφορά την ενεργειακή ρήτρα διαφυγής, μέσω της οποίας η Ελλάδα έχει ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής της υφιστάμενης Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής.
Στόχος είναι να μπορούν να ενταχθούν σε αυτήν μέτρα που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας, με τις σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις να ξεπερνούν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028.
Η συγκεκριμένη διαδικασία δεν δημιουργεί ένα νέο ευρωπαϊκό ταμείο ούτε συνεπάγεται άμεσες κοινοτικές επιχορηγήσεις. Παρέχει, όμως, επιπλέον δημοσιονομικό χώρο για τη χρηματοδότηση επενδύσεων από εθνικούς πόρους, οι οποίες μπορούν να εξαιρεθούν από το ευρωπαϊκό όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών.
Στις επενδύσεις που εξετάζονται περιλαμβάνονται έργα αποθήκευσης ενέργειας, εξοικονόμησης, ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, ηλεκτρικών διασυνδέσεων και άλλων κρίσιμων ενεργειακών υποδομών.
Το αποτύπωμα του Ταμείου Ανάκαμψης
Ο νέος κύκλος χρηματοδότησης έρχεται σε συνέχεια της μεγάλης συμμετοχής του ΥΠΕΝ στο Ταμείο Ανάκαμψης.
Στο «Ελλάδα 2.0» το υπουργείο είχε υπό την ευθύνη του έργα και μεταρρυθμίσεις συνολικού ύψους 5,9 δισ. ευρώ, δηλαδή σχεδόν το 32% των συνολικών επιχορηγήσεων του προγράμματος, που ανέρχονταν σε 18,2 δισ. ευρώ.
Το χαρτοφυλάκιο περιλάμβανε παρεμβάσεις σε κατοικίες και επιχειρήσεις, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, δίκτυα, αποθήκευση ενέργειας, αλλά και δράσεις αντιπλημμυρικής και αντιδιαβρωτικής προστασίας.
Παράλληλα, χρηματοδοτήθηκαν έργα που αφορούσαν τη διαχείριση αποβλήτων και υδάτων, την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό, καθώς και αναπλάσεις σε δήμους και περιφέρειες.
Αναφερόμενος στην εμπειρία που αφήνει πίσω του το Ταμείο Ανάκαμψης, ο Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε:
«Είτε μιλάμε για την ενεργειακή αναβάθμιση χιλιάδων κατοικιών, είτε για τα δίκτυα και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, είτε για τα πολεοδομικά σχέδια, είτε για τη βιώσιμη μετάβαση, ο στόχος μας είναι να αλλάξουμε τη χώρα με τρόπο ουσιαστικό και αποτέλεσμα μετρήσιμο. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη παρακαταθήκη, που αφήνει το ΤΑΑ».
Ο υπουργός πρόσθεσε ότι με το Ταμείο Ανάκαμψης «μάθαμε να δουλεύουμε πιο γρήγορα, πιο συντονισμένα και με μεγαλύτερη ευθύνη».
Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα
