Η νέα γαλλική νομοθεσία για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών, που υιοθετήθηκε στις 7 Μαΐου, μπορεί να δημιουργήσει προϋποθέσεις για την επιστροφή στην Αθήνα ορισμένων από τα θραύσματα του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Μουσείο του Λούβρου, σύμφωνα με άρθρο της δικηγόρου και ερευνήτριας του CNRS, Κατερίνας Τιτή, στη γαλλική εφημερίδα Le Monde.
Η εφημερίδα σημειώνει ότι, ενώ στη Γαλλία έχει γίνει εκτεταμένη συζήτηση για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών σε χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, το ζήτημα των λεηλατημένων αρχαιοτήτων — αιγυπτιακών, ελληνικών, ετρουσκικών ή ρωμαϊκών — παρέμενε για χρόνια ταμπού. Η οριστική ψήφιση του νέου νόμου χαρακτηρίστηκε «ιστορική», αν και συνοδεύεται από σημαντικούς περιορισμούς.
Ο νόμος θέτει ως χρονικό όριο το 1815: μόνο παράνομες αποκτήσεις μετά από αυτή τη χρονολογία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του. Παράλληλα, εξαιρούνται αρχαιολογικά έργα που αποκτήθηκαν μέσω συμφωνιών διαμοιρασμού ευρημάτων ή ανταλλαγών για επιστημονικούς σκοπούς.
Η Κατερίνα Τιτή υπογραμμίζει ότι για να αξιολογηθεί η πραγματική εμβέλεια του νόμου απαιτείται λεπτομερής έρευνα προέλευσης για κάθε αντικείμενο — κάτι που συχνά δυσχεραίνεται από την έλλειψη διαθέσιμων αρχείων. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα εξετάζει τα θραύσματα του Παρθενώνα στο Λούβρο.
Δύο από αυτά εντοπίστηκαν το 1788 και το 1789 από τον Λουί Φρανσουά Σεμπαστιάο Φοβέλ, ο οποίος, σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, είχε λάβει εντολές να «πάρει ό,τι μπορεί» από την Αθήνα. Το πρώτο θραύσμα, η πλάκα με τις Εργαστίνες, κατασχέθηκε το 1792 και εντάχθηκε στη δημόσια περιουσία πριν από το όριο του 1815. Το δεύτερο, μια μετόπη με παράσταση κενταύρου και Λαπιθίδας, αποκτήθηκε το 1818 σε δημοπρασία — άρα ενδέχεται να εμπίπτει στον νέο νόμο.
Άλλα θραύσματα αποκτήθηκαν πολύ αργότερα: μια κεφαλή μετόπης το 1880, μια δεύτερη το 1927 και μια τρίτη, πιθανώς από τη ζωφόρο, δωρήθηκε το 1916. Μόνο ένα αρχιτεκτονικό θραύσμα είχε δωρηθεί πριν από το 1815.
Η Ελληνίδα ερευνήτρια θέτει το κρίσιμο ερώτημα: τι ισχύει για αντικείμενα που λεηλατήθηκαν πριν από το 1815, αλλά εντάχθηκαν στη δημόσια περιουσία μετά από αυτή τη χρονολογία; Ο νόμος θεωρεί παράνομη όχι μόνο την κλοπή ή λεηλασία, αλλά και την απόκτηση από πρόσωπο που δεν είχε δικαίωμα διάθεσης. Άρα, η ημερομηνία εισόδου στη δημόσια συλλογή μπορεί να είναι καθοριστική.
Για την πλάκα με τις Εργαστίνες, η οποία δεν εμπίπτει στο χρονικό πλαίσιο του νόμου, η επιστροφή θα μπορούσε να γίνει μόνο μέσω ειδικής νομοθετικής ρύθμισης — διαδικασία που έχει εφαρμοστεί και σε άλλες χώρες.
Η Τιτή επισημαίνει ότι η διαδικασία δεν είναι αυτόματη: τα εθνικά μουσεία, όπως το Λούβρο, πρέπει να εγκρίνουν την έξοδο αντικειμένων από τις συλλογές τους. Παρ’ όλα αυτά, η πολιτική βούληση για αλλαγή φαίνεται να ενισχύεται, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής τάσης επανεξέτασης της προέλευσης πολιτιστικών αγαθών.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα
