Δεκαεπτά αρχαία αντικείμενα και δύο μεταβυζαντινές εικόνες αποτελούν τη δωρεά της Παναγιώτας (Πανίνα) Καρπίδα-Ράζου στο ελληνικό Δημόσιο και στα μουσεία της χώρας. Στη δωρεά ανήκουν και τρεις νεότερες απομιμήσεις. Η τελετή παράδοσής της πραγματοποιήθηκε το πρωί, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, στην Αίθουσα του Βωμού, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Ανάμεσα στα αρχαία αντικείμενα υπάρχουν αγγεία, ειδώλια, κοσμήματα, πήλινες προτομές και ένα κράνος, που χρονολογούνται από τα προϊστορικά έως τα ρωμαϊκά χρόνια.
Οι εικόνες είναι μεταβυζαντινών χρόνων, η μία με παράσταση του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου του 16ου αιώνα και η δεύτερη με την «Εις Άδου Κάθοδον» του 18ου αιώνα. Τα αντικείμενα θα εμπλουτίσουν τις συλλογές του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Αθηνών.
«Σήμερα ολοκληρώνεται, ουσιαστικά, η αποδοχή της δωρεάς των αρχαιοτήτων από την κυρία Καρπίδα-Ράζου προς το ελληνικό Δημόσιο. Τον Δεκέμβριο του 2025 η κυρία Καρπίδα-Ράζου ήρθε σε επαφή με το υπουργείο Πολιτισμού προκειμένου να συζητήσει τη βούλησή της να δωρήσει στο ελληνικό Δημόσιο αρχαιότητες που είχε στην κατοχή της από το 1989 με άδεια του υπουργείου Πολιτισμού. Τα αντικείμενα είχαν περιέλθει σε αυτήν διά δωρεάς από τον πατέρα της, Κωνσταντίνο Καρπίδα, προκειμένου, όπως ο ίδιος σημείωνε στην αίτησή του, να την κάνει να ενδιαφερθεί για τις συλλογές αρχαίων. Αποτελούσε μέρος της συλλογής Ιόλα, ο οποίος εν ζωή τα είχε δωρίσει στον Κωνσταντίνο Καρπίδα, όταν αποφάσισε ότι θα μεταβάλει την οικία του στην Αγία Παρασκευή, που μέχρι τότε φιλοξενούσε τις αρχαιότητες, σε χώρο έκθεσης σύγχρονων έργων τέχνης. Πρόκειται για ένα σύνολο 22 αντικειμένων. Από αυτά, τα δεκαεπτά είναι αρχαία, τρία είναι νεότερες απομίμησεις και δύο είναι εικόνες», δήλωσεάνω δήλωσε η προϊσταμένη της ΔιεύθυνσηςΤεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του ΥΠΠΟ, Βασιλική Παπαγεωγρίου, κατά την ομιλία της που «άνοιξε» την τελετή παράδοσης της δωρεάς.
«Αξίζει να αναφερθεί, ότι από το 2019 μέχρι σήμερα πάνω από 31.000 αρχαία βυζαντινά και μεταβυζαντινά αντικείμενα διαφόρων κατηγοριών που βρίσκονταν στη νόμιμη κατοχή ιδιωτών ή συλλεκτών περιήλθαν στο ελληνικό Δημόσιο. Η απόφαση της κ. Καρπίδα-Ράζου και όλων των άλλων ιδιωτών, στους οποίους, επίσης, οφείλουμε ένα μεγάλο ευχαριστώ, να εμπιστευτεί τα αντικείμενα αυτά στην πολιτεία, δεν αποτελεί μόνο μια γεναιόδωρη χειρονομία. Αποτελεί μια συνειδητή πράξη πολιτιστικής ευθύνης, με την οποία η προσωπική σχέση με το παρελθόν και η αγάπη για τις αρχαιότητες, την οποία θέλησε ο πατέρας της να της εμφυσήσει με τη δωρεά του 1989, μετατρέπεται σε προσφορά προς το κοινωνικό σύνολο. Είναι μια κίνηση που εμπεριέχει τη βαθιά πεποίθηση ότι με αυτόν τον τρόπο ο κάτοχος επιστρέφει στην κοινωνία ένα κοινό αγαθό», πρόσθεσε η κ. Παπαγεωργίου.
«Τα μνημεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, ακόμα και όταν βρίσκονται νόμιμα στα χέρια ιδιωτών και συλλεκτών και φέρουν ειδικό βάρος και συναισθηματικό φορτίο, μεταβιβαζόμενα από γενιά σε γενιά, δεν παύουν να αποτελούν φορείς της ιστορικής μνήμης και της συλλογικής ταυτότητας ολόκληρου του κοινωνικού συνόλου. Η σημασία τους υπερβαίνει την υλική ή συλλεκτική τους αξία. Ανήκουν με την ευρύτερη ιστορική και πολιτιστική έννοια στην κοινωνία που τα δημιούργησε, τα κληρονόμησε και έχει την ευθύνη να τα διαφυλάξει για τις επόμενες γενιές. Γι’ αυτό και θεωρούμε εξαιρετικά σημαντικό οι ιδιωτικές συλλογές αρχαιοτήτων να αποδίδονται με πρωτοβουλία των νομίμων κατόχων στην Ελλάδα και στον ελληνικό λαό, στους οποίους με την ευρύτερη πολιτιστική έννοια ανήκουν. Να εντάσσονται στις συλλογές των δημοσίων μουσείων, όπου διασφαλίζονται η επιστημονική τεκμηρίωση, η συντήρηση, η μελέτη και η αναδειξή τους», τόνισε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, επισημαίνοντας την αξία τέτοιων προσφορών, καθώς «καθίστανται προσβάσιμες σε όλους τους πολίτες, στην επιστημονική και στην ερευνητική κοινότητα, στους νέους ανθρώπους και στις επόμενες γενιές».
«Υπό το πρίσμα αυτό, η δωρεά της κυρίας Καρπίδα-Ράζου αποτελεί ένα ακόμα ουσιαστικό παράδειγμα προς μίμηση. Είναι πολύτιμη, πολύ πέρα από την όποια ιστορική ή οικονομική αξία των αντικειμένων που περιλαμβάνει. Διότι, όπως και άλλες αντίστοιχες πρωτοβουλίες, επιβεβαιώνει ότι η υπεύθυνη συλλεκτική δραστηριότητα εκπληρώνει πληρέστερα τον σκοπό της και ολοκληρώνει την προσφορά της, όταν καταλήγει στην οικειοθελή επιστροφή και την απόδοση των πολιτιστικών αγαθών, τα οποία με ιδιωτικό κόπο και με ιδιωτικό κόστος διατήρησε και διαφύλαξε στη δημόσια σφαίρα και στο κοινωνικό σύνολο», συμπλήρωσε η υπουργός Πολιτισμού.
«Τα αντικείμενα αυτά ήρθαν στα χέρια μου με τη συμβολή του πατέρα μου, Κωνσταντίνου Καρπίδα, ο οποίος είχε ιδιαίτερη αγάπη γι’ αυτήν την πατρίδα και τον πολιτισμό της. Θεώρησα υποχρέωσή μου να τα δωρίσω στο ελληνικό κράτος, έτσι ώστε κάποια στιγμή να εκτεθούν και να μπορέσουν να τα δουν όσο περισσότεροι άνθρωποι μπορούν και ενδιαφέρονται. Είναι βαθιά πεποίθησή μου πως αυτά δεν πρέπει να μένουν κλεισμένα στις προθήκες των σπιτιών μας, όπου τα απολαμβάνουν πολύ λίγοι, αλλά αποτελούν ένα τμήμα της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και έτσι πρέπει να τα βλέπουμε», υποηράμμισε η κ. Καρπίδα, η οποία ευχαρίστησε την υπουργό Πολιτισμού «για τη διάθεση που επιδείξατε από την πρώτη στιγμή που επικοινώνησα μαζί σας για την περαίωση αυτής της δωρεάς», αλλά και όσους βοήθησαν στην τεκμηρίωση και σε αυτήν την ευτυχή κατάληξη.
Η παρουσίαση των αρχαιοτήτων έγινε από την αρχαιολόγο Κάτια Μαντέλη, προϊσταμένη του Τμήματος Συλλογών Προϊστορικών, Αιγυπτιακών, Κυπριακών και Ανατολικών Αρχαιοτήτων στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έδωσε, οι αρχαιότητες των προϊστορικών χρόνων περιλαμβάνουν πέντε χαρακτηριστικά τέχνεργα από λευκό μάρμαρο του κυκλαδικού πολιτισμού της 3ης χιλιετίας π.Χ., δύο ρηχές φιάλες με παχιά τοιχώματα, μία κεφαλή ειδωλίου τύπου Σπεδού και όμοιου τύπου ειδώλιο με αποσπασμένη κεφαλή, καθώς και ένα σχηματικό ειδώλιο τύπου Απειράνθου, οι οποίες συναντούν παράλληλά τους από τη Νάξο και βρίσκονται στη μόνιμη έκθεση του κυκλαδικού πολιτισμού στο Μουσείο.
Η ομάδα των προϊστορικών αρχαιοτήτων κλείνει με το μαρμάρινο ειδώλιο τύπου Κουσούρα της Μικράς Ασίας, τύπος που συναντάται και στον πολιτισμό του Βορειοανατολικού Αιγαίου της 3ης χιλιετίας π.Χ., ενώ παρόμοιο ειδώλιο από την Τροία εκτίθεται στη μόνιμη έκθεση στην προθήκη με τα ευρήματα από την Πολιόχνη της Λήμνου και την Τροία, κέντρα του πολιτισμού του Βορειοανατολικού Αιγαίου. Στους κλασικούς χρόνους ανήκουν οι δύο πήλινες γυναικείες προτομές βοιωτικού εργαστηρίου και τα δύο πήλινα επίχρυσα πλακίδια με ανάγλυφη παράσταση γρύπα από τη διακόσμηση ταφικής κλίνης Κατωιταλιωτικού εργαστηρίου.
Ξεχωριστά είναι και τα έργα χαλκοτεχνίας, όπως η οκτώσχημη πόρπη και τα ψέλια, το ένα από εργαστήριο της κεντρικής Στερεάς Ελλάδας των γεωμετρικών χρόνων, αλλά και η χάλκινη ομφαλωτή φιάλη της Αρχαϊκής-Κλασικής περιόδου (7ος-4ος αι. π.Χ.). Η ομάδα των χάλκινων έργων ολοκληρώνεται με δύο ρωμαϊκές αρχαιότητες, ένα χάλκινο κράνος και ένα χάλκινο ειδώλιο του Ερμή της Ρωμαϊκής περιόδου (1ος αι. π.Χ.-1ος αι. μ.Χ.). Τέλος, η δωρεά περιλαμβάνει δύο μεταβυζαντινές εικόνες. Η μία είναι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, σε χρυσό κάμπο, που χρονολογείται στον 16ο αιώνα, και δεύτερη εικόνα με την Εις Άδου Κάθοδον σε χρυσό κάμπο του 18ου αιώνα.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα
