Στην Αθήνα αναμένεται το βράδυ της Τρίτης (6/10) ο Μάρκο Ρούμπιο, με την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών να συνοδεύεται από μια ιδιαίτερα… γεμάτη διπλωματική ατζέντα.
Την Τετάρτη (7/10) είναι προγραμματισμένος ο 6ος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας-ΗΠΑ, ενώ στο πρόγραμμα του επικεφαλής του State Department περιλαμβάνονται επαφές με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη και τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Στην κυβέρνηση αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην επίσκεψη, εκτιμώντας ότι οι σχέσεις Αθήνας και Ουάσιγκτον έχουν αποκτήσει τα τελευταία χρόνια σημαντικό βάθος και διατηρούν τη δυναμική τους παρά τις αλλαγές στην αμερικανική προεδρία.
Ανατολική Μεσόγειος και ελληνοτουρκικά στο τραπέζι
Η επίσκεψη Ρούμπιο πραγματοποιείται σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών εξελίξεων, με τα πολεμικά μέτωπα στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή να παραμένουν ανοικτά και την περιφερειακή ασφάλεια να βρίσκεται ψηλά στις προτεραιότητες των Ηνωμένων Πολιτειών.
Σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κατάσταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Για την Αθήνα, πάντως, το βάρος πέφτει συνολικά στο περιεχόμενο του Στρατηγικού Διαλόγου, με την περιφερειακή και ενεργειακή ασφάλεια, όπως και την αμυντική συνεργασία, να αποτελούν βασικά πεδία των συνομιλιών.
Η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά ξεχωριστή σημασία, καθώς η ελληνική πλευρά αναμένεται να παρουσιάσει τις θέσεις της για τις τελευταίες εξελίξεις στην περιοχή.
Στις συζητήσεις, σύμφωνα με πληροφορίες, αναμένεται να τεθεί και η τουρκική δραστηριότητα, με την κυβέρνηση να επαναλαμβάνει τη θέση της περί σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται από την Αθήνα στις αμφισβητήσεις της Άγκυρας γύρω από δραστηριότητες και έργα τα οποία η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι πραγματοποιούνται εντός των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Ενέργεια: LNG, Κάθετος Διάδρομος και ηλεκτρικές διασυνδέσεις
Ισχυρή παρουσία στην ατζέντα αναμένεται να έχει και η ενέργεια.
Η Ελλάδα επιδιώκει να ενισχύσει περαιτέρω τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου για την ευρύτερη περιοχή, με τον Κάθετο Διάδρομο και τη μεταφορά αμερικανικού LNG προς τα Βαλκάνια, την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη να βρίσκονται στο επίκεντρο του ελληνικού ενδιαφέροντος.
Στην ίδια συζήτηση εντάσσονται οι έρευνες για υδρογονάνθρακες, αλλά και τα σχέδια για ηλεκτρικές διασυνδέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η συμμετοχή αμερικανικών επιχειρήσεων σε ενεργειακά έργα αποτελεί ακόμη μία παράμετρο της συνεργασίας, την οποία η Αθήνα επιδιώκει να αναπτύξει πέρα από τον παραδοσιακό άξονα της άμυνας.
Στο κάδρο και το σχήμα 3+1
Στην ευρύτερη γεωπολιτική εικόνα εντάσσεται και το σχήμα συνεργασίας 3+1 μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Αθήνα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το συγκεκριμένο σχήμα ως χρήσιμο μηχανισμό συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο, ιδιαίτερα σε τομείς που συνδέονται με την ενέργεια, την ασφάλεια και την περιφερειακή σταθερότητα.
Σούδα και Αλεξανδρούπολη στην αμυντική εξίσωση
Κομβικό κεφάλαιο του Στρατηγικού Διαλόγου αποτελεί η άμυνα.
Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας έχει αποτελέσει τη βάση για την περαιτέρω ανάπτυξη των στρατιωτικών δεσμών Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Σούδα διατηρεί κεντρική επιχειρησιακή σημασία για τις αμερικανικές δυνάμεις, ενώ ο ρόλος της Αλεξανδρούπολης αναβαθμίστηκε ιδιαίτερα μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, κυρίως σε σχέση με τη μεταφορά στρατιωτικού υλικού προς την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Για την ελληνική κυβέρνηση, η γεωγραφική θέση της χώρας και η αξιοποίηση των συγκεκριμένων εγκαταστάσεων ενισχύουν τις προοπτικές για ακόμη στενότερη αμυντική συνεργασία με την Ουάσιγκτον.
Το ελληνικό πρόγραμμα των F-35 και η Τουρκία
Στην αμυντική ατζέντα βρίσκονται επίσης τα μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα, όπως και οι δυνατότητες μεγαλύτερης συνεργασίας μεταξύ της ελληνικής και της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανίας.
Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνουν τα F-35, με την Αθήνα να δίνει έμφαση στην ομαλή εξέλιξη της ελληνικής παραγγελίας και στη μετάβαση της Πολεμικής Αεροπορίας στα μαχητικά πέμπτης γενιάς.
Παράλληλα, η ελληνική πλευρά παρακολουθεί στενά τη συζήτηση στις Ηνωμένες Πολιτείες γύρω από το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Το θέμα δεν αποκλείεται να εμφανιστεί στις συνομιλίες με τον Μάρκο Ρούμπιο, έστω και στο περιθώριό τους.
Η αμερικανική θέση έχει συνδεθεί με την κατοχή του ρωσικού συστήματος S-400 από την Άγκυρα και τους σχετικούς νομοθετικούς περιορισμούς, ενώ η Αθήνα υπογραμμίζει από την πλευρά της τη σημασία που έχουν οι ισορροπίες ασφαλείας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Ταυτόχρονα, παραμένει το ελληνικό ενδιαφέρον για την αποδέσμευση επιπλέον αμερικανικού αμυντικού υλικού.
Η συνέχεια στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις μετά την αλλαγή στον Λευκό Οίκο
Ένα ακόμη στοιχείο στο οποίο εστιάζει η ελληνική κυβέρνηση είναι η διατήρηση της δυναμικής στις διμερείς σχέσεις μετά την αλλαγή διοίκησης στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Αθήνα είχε επενδύσει σημαντικά στην ελληνοαμερικανική συνεργασία κατά την προεδρία Μπάιντεν. Ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος πραγματοποιείται πλέον υπό την κυβέρνηση Τραμπ, με τους βασικούς άξονες συνεργασίας να παραμένουν ενεργοί.
Η σχέση του Ρούμπιο με τα ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου
Ο Μάρκο Ρούμπιο γνωρίζει καλά τα θέματα που αφορούν την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο από την πολυετή παρουσία του στη Γερουσία.
Ως γερουσιαστής είχε συνυπογράψει με τον Μπομπ Μενέντεζ το Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act, το οποίο είχε ως αντικείμενο την ενίσχυση της συνεργασίας των ΗΠΑ με την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ.
Ακολούθησε το U.S.-Greece Defense and Interparliamentary Partnership Act, επίσης με τις υπογραφές Μενέντεζ και Ρούμπιο, με έμφαση στην περαιτέρω ανάπτυξη των αμυντικών δεσμών Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών.
Το συγκεκριμένο πολιτικό παρελθόν σημαίνει ότι ο σημερινός επικεφαλής του State Department έχει ήδη σημαντική εξοικείωση τόσο με τα ελληνοτουρκικά όσο και με τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στην Αθήνα, ωστόσο, λαμβάνεται υπόψη και η ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα που εξακολουθεί να έχει η Τουρκία για την Ουάσιγκτον, μεταξύ άλλων λόγω της Συρίας, της Μαύρης Θάλασσας, του Καυκάσου και της Μέσης Ανατολής.
Σε αυτή τη διάσταση έχει αναφερθεί και ο βουλευτής της ΝΔ και καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Άγγελος Συρίγος, επισημαίνοντας ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική δεν πρέπει να αντιμετωπίζει κάθε κίνησή της αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα των σχέσεων με την Τουρκία.
Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, ζητούμενο για την Ελλάδα είναι η διεύρυνση του γεωπολιτικού της αποτυπώματος και η ανάπτυξη συμφερόντων και συμμαχιών που ξεπερνούν το στενό πλαίσιο των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Αντίστοιχα, η εμβάθυνση της συνεργασίας Αθήνας και Ουάσιγκτον δεν συνεπάγεται αυτομάτως υποβάθμιση των σχέσεων ΗΠΑ και Τουρκίας, καθώς οι δύο χώρες έχουν διαφορετικό ρόλο στους αμερικανικούς γεωπολιτικούς σχεδιασμούς.
Οι συναντήσεις του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα και ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος αναμένεται, συνεπώς, να δώσουν μια πιο καθαρή εικόνα για την κατεύθυνση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων υπό τη διοίκηση Τραμπ, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στα μηνύματα που θα μεταφέρει ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών για άμυνα, ενέργεια και τις περιφερειακές ισορροπίες.
Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα
