Ικανοποίηση επικρατεί στο Μέγαρο Μαξίμου από την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, με την κυβέρνηση να εκτιμά ότι τα μηνύματα που εξέπεμψε ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας ήταν «ηχηρά» και είχαν σαφή αποδέκτη και την Τουρκία.
Κυβερνητικά στελέχη υπογράμμιζαν ότι η παρουσία του Μάρκο Ρούμπιο στην Ελλάδα, σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής κινητικότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και με την Άγκυρα να επαναφέρει προκλητικές θέσεις, επιβεβαιώνει τον ρόλο της Ελλάδας ως ισχυρού και αξιόπιστου συμμάχου των ΗΠΑ.
Το μήνυμα αυτό αναδείχθηκε και στη συνάντηση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών με τον Κυριάκο Μητσοτάκη. «Όπως είπατε, υπάρχουν πολλοί παράγοντες αστάθειας γύρω σας σε αυτή την περιοχή. Το γεγονός ότι έχουμε εδώ έναν τόσο ισχυρό εταίρο και μπορούμε να συνεχίσουμε να οικοδομούμε αυτή τη σχέση με τρόπο αμοιβαία επωφελή είναι πολύ σημαντικό», ανέφερε ο Μάρκο Ρούμπιο.
«Κοινή αντίληψη» Αθήνας και Ουάσιγκτον για την περιοχή
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει η κυβέρνηση και στη δήλωση του Μάρκο Ρούμπιο ότι Ελλάδα και ΗΠΑ έχουν κοινή αντίληψη για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ευρύτερη περιοχή, αλλά και για τις λύσεις τους.
«Και τις περισσότερες φορές συμφωνούμε και για τη σωστή λύση», σημείωσε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών.
Κυβερνητικές πηγές τόνιζαν παράλληλα ότι το μήνυμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα από το γεγονός ότι ο Μάρκο Ρούμπιο, πέρα από υπουργός Εξωτερικών, είναι και Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας του Ντόναλντ Τραμπ, συνδυάζοντας για πρώτη φορά τους δύο αυτούς ρόλους στην αμερικανική κυβέρνηση.
Κατά την επίσκεψή του, η ελληνική πλευρά είχε την ευκαιρία να θέσει στην αμερικανική διπλωματία τις αναθεωρητικές αξιώσεις της Τουρκίας, επαναλαμβάνοντας την προσήλωση της Αθήνας στο Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ στο τραπέζι τέθηκαν και ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος.
«Σε ιστορικά υψηλό επίπεδο» οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις
Κατά τη συνάντησή του με τον Μάρκο Ρούμπιο στο Μέγαρο Μαξίμου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις «ιστορικά υψηλές» και ανέδειξε τον ρόλο της Ελλάδας ως πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ακόμη ότι η Ελλάδα αποτελεί αξιόπιστο εταίρο και σύμμαχο των ΗΠΑ, με κομβικό ρόλο για την ασφάλεια στην περιοχή, σε μια περίοδο μεγάλων γεωπολιτικών ανακατατάξεων και αστάθειας.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, επιβεβαιώθηκε η κοινή βούληση για περαιτέρω εμβάθυνση και διεύρυνση της διμερούς συνεργασίας, μεταξύ άλλων στους τομείς της ενέργειας, της άμυνας και της ασφάλειας.
Η απάντηση Ρούμπιο για το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου
Στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, ο Μάρκο Ρούμπιο απέφυγε να πάρει σαφή θέση όταν ρωτήθηκε για την επανέναρξη των εργασιών πόντισης του καλωδίου.
Ωστόσο, στο κυβερνητικό επιτελείο κρατούν τη διαβεβαίωση του Αμερικανού υπουργού ότι η Ουάσιγκτον παραμένει προσηλωμένη στην ενεργειακή συνεργασία με την Ελλάδα.
«Έχουμε μεγάλη αφοσίωση σε όλους αυτούς τους ενεργειακούς διαδρόμους και σε όλες αυτές τις προσπάθειες, και η Ελλάδα αποτελεί έναν εξαιρετικό εταίρο», ανέφερε ο Μάρκο Ρούμπιο, επισημαίνοντας παράλληλα ότι ορισμένα από τα ζητήματα αφορούν «λεπτές καταστάσεις» στις οποίες εμπλέκονται και άλλες χώρες.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι τέτοιου είδους ευαίσθητα ζητήματα είναι προτιμότερο να αντιμετωπίζονται μέσω ιδιωτικής πρωτοβουλίας και διπλωματίας και όχι στο πλαίσιο μιας συνέντευξης Τύπου.
Στην Αθήνα εκτιμούν ότι η αναφορά του Αμερικανού υπουργού στην «απόλυτη αφοσίωση» των ΗΠΑ στην εταιρική σχέση με την Ελλάδα στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας καταδεικνύει την πρόθεση της Ουάσιγκτον να αξιοποιήσει την επιρροή της ώστε να περιοριστούν οι εντάσεις στην περιοχή.
Το ενδιαφέρον αφορά τόσο το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου όσο και τις έρευνες και τις παραχωρήσεις για υδρογονάνθρακες νότια της Κρήτης, στις οποίες συμμετέχουν και αμερικανικοί ενεργειακοί όμιλοι.
Συμφωνίες για νέα όπλα και ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει η κυβέρνηση και στα αποτελέσματα του 6ου Στρατιωτικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ, με επίκεντρο την περαιτέρω εμβάθυνση της αμυντικής και στρατιωτικής συνεργασίας.
Σύμφωνα με την κοινή δήλωση, οι δύο πλευρές ανακοίνωσαν πωλήσεις αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού προς την Ελλάδα ύψους 4 δισ. δολαρίων, στο πλαίσιο του μακροπρόθεσμου αμυντικού σχεδιασμού της χώρας.
Παράλληλα, Αθήνα και Ουάσιγκτον συμφώνησαν να διερευνήσουν νέες δυνατότητες συνεργασίας στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας, ενώ οριστικοποιήθηκε η συμμετοχή της Ελλάδας στο State Partnership Program με την Εθνική Φρουρά των ΗΠΑ, μέσω συνεργασίας με την Πολιτεία της Φλόριντας.
Η στρατιωτική συνεργασία ενισχύεται επίσης με την παροχή τεθωρακισμένων οχημάτων Stryker στην Ελλάδα.
Επιπλέον, συμφωνήθηκε η διεύρυνση της συνεργασίας στον τομέα της επιβολής του νόμου και της καταπολέμησης της τρομοκρατίας, ενώ οι δύο χώρες επανέλαβαν τη δέσμευσή τους για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης.
Ο στρατηγικός διάλογος Ελλάδας – ΗΠΑ εγκαινιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2018, έπειτα από πολυετείς συζητήσεις για τη δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου τακτικής παρακολούθησης των διμερών σχέσεων. Ο τελευταίος γύρος πραγματοποιήθηκε στην Ουάσιγκτον, επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν, τον Φεβρουάριο του 2024.
Τα εξοπλιστικά
Ιδιαίτερα θετικό ήταν το κλίμα στις συνομιλίες στο πλαίσιο του 6ου Γύρου του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ, με την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα να επισφραγίζεται από συμφωνίες ύψους 4 δισ. δολαρίων για εξοπλιστικά προγράμματα μέσω του προγράμματος Πωλήσεων Στρατιωτικού Υλικού σε Ξένες Χώρες (Foreign Military Sales – FMS).
Οι συμφωνίες εντάσσονται στον μακροπρόθεσμο αμυντικό σχεδιασμό της Ελλάδας και αποσκοπούν, μεταξύ άλλων, στην περαιτέρω ενίσχυση της διαλειτουργικότητας των ελληνικών και αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Σύμφωνα με πληροφορίες, αφορούν οπλικά συστήματα για τον νέο στόλο των F-16 Viper και των F-35, την αναβάθμιση 38 F-16 σε επίπεδο Viper, καθώς και προγράμματα υποστήριξης (FOS) για τα νεοαποκτηθέντα οπλικά συστήματα. Μέρος των συμφωνιών αναμένεται να εξειδικευτεί το επόμενο διάστημα και στο νέο Ενιαίο Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα Ανάπτυξης και Εκσυγχρονισμού (ΕΜΠΑΕ).
Παράλληλα, ικανοποιήθηκε το ελληνικό αίτημα για την παραχώρηση οχημάτων Stryker στην Ελλάδα, ενισχύοντας περαιτέρω τις επιχειρησιακές δυνατότητες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Η ενέργεια και ο Κάθετος Διάδρομος
Κεντρικό κεφάλαιο στις ελληνοαμερικανικές συνομιλίες αποτέλεσε και η ενέργεια, με τον Κάθετο Διάδρομο να βρίσκεται στο επίκεντρο. Το έργο αναβαθμίζει τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου για τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη, ενώ παράλληλα ενισχύει τη δυνατότητα της χώρας να αποτελέσει πύλη εισόδου και εξαγωγής αμερικανικού LNG προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Ο Μάρκο Ρούμπιο, απαντώντας σε ερωτήσεις κατά τη συνέντευξη Τύπου, εξέφρασε τη στήριξή του και στα υπόλοιπα ενεργειακά σχέδια που βρίσκονται σε εξέλιξη, μεταξύ των οποίων η προγραμματισμένη για τις αρχές του 2027 γεώτρηση της ExxonMobil στο Οικόπεδο 2 στο Ιόνιο, οι έρευνες της Chevron στα θαλάσσια οικόπεδα νοτίως της Κρήτης, καθώς και οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις με την Αίγυπτο και την Κύπρο – Ισραήλ.
Ωστόσο, στο Κοινό Ανακοινωθέν υπάρχει αναφορά στον Κάθετο Διάδρομο και στις έρευνες για υδρογονάνθρακες, όχι όμως και στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις.
Το αγκάθι της ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο
Η επίσκεψη Ρούμπιο δεν μπορούσε, πάντως, να δώσει άμεση λύση στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, καθώς η Αθήνα εξακολουθεί να αναμένει το πράσινο φως για την επανέναρξη των ερευνών, υπό το βάρος των τουρκικών αντιδράσεων.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι στηρίζει τα ενεργειακά σχέδια της Ελλάδας, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι υπάρχουν «ευαισθησίες» άλλων χωρών που περιπλέκουν την κατάσταση. Με τον τρόπο αυτό παρέπεμψε ουσιαστικά στην Τουρκία, υπογραμμίζοντας ότι τέτοιου είδους ζητήματα θα πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσω της διπλωματίας και όχι μέσω δημόσιων δηλώσεων και συνεντεύξεων Τύπου.
Η αμερικανική παρέμβαση, εφόσον υπάρξει, δεν αναμένεται να αφορά την ουσία της ελληνικής θέσης ή την άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας, αλλά κυρίως την αποτροπή μιας επικίνδυνης κλιμάκωσης μεταξύ δύο συμμάχων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο για την Αθήνα, καθώς τόσο η Τουρκία όσο και οι ΗΠΑ δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη στην UNCLOS. Ως εκ τούτου, η Ουάσιγκτον δεν έχει ρόλο αρμόδιου φορέα για να αποφανθεί επί ζητήματος που αφορά την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Παράλληλα, μια διαδικασία αμερικανικής «επιδιαιτησίας» θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα προβληματικό προηγούμενο για την ελληνική πλευρά, καθώς θα μπορούσε να εκληφθεί ως έμμεση αναγνώριση ότι υπάρχει μια ελληνοτουρκική διαφορά που απαιτεί παρέμβαση τρίτου για την επίλυσή της.
Οι υπόλοιπες συμφωνίες
Στο πλαίσιο της επίσκεψης του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα υπογράφηκαν επίσης συμφωνίες και Μνημόνια Συνεργασίας σε μια σειρά από τομείς.
Μεταξύ άλλων, συμφωνήθηκε η παράταση της Συμφωνίας για την Προστασία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς, με τις δύο πλευρές να επαναβεβαιώνουν τη δέσμευσή τους για την προστασία των πολιτιστικών αγαθών και την αντιμετώπιση των δικτύων παράνομης διακίνησής τους.
Παράλληλα, ενισχύεται η συνεργασία των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με την Εθνοφυλακή της Φλόριντα, ενώ διευρύνεται και η συνεργασία στον ναυτιλιακό τομέα, μεταξύ άλλων μέσω της πιστοποίησης Αμερικανών ναυτικών που υπηρετούν σε πλοία υπό ελληνική σημαία.
Τέλος, στο πλαίσιο της συμμετοχής της Ελλάδας στην πρωτοβουλία Pax Silica, οι δύο πλευρές χαιρέτισαν τη διεύρυνση της συνεργασίας στους τομείς της τεχνητής νοημοσύνης, της υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων, της κυβερνοασφάλειας και των προηγμένων τεχνολογιών.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα
