Η έκδοση νέας NAVTEX, πιθανότατα μέσα στο προσεχές Σαββατοκύριακο, αναμένεται να σηματοδοτήσει την επανέναρξη των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI), έπειτα από μια παρατεταμένη εκκρεμότητα με ενεργειακές και γεωπολιτικές προεκτάσεις.
Η εξέλιξη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική τόσο για την πρόοδο του έργου όσο και για την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, καθώς οι προηγούμενες ερευνητικές δραστηριότητες είχαν διακοπεί το 2024, μετά την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή.
Η διαδικασία αδειοδότησης και η άμεση ισχύς της NAVTEX
Σύμφωνα με πληροφορίες, στις 2 Νοεμβρίου ενημερώθηκαν τα μέλη της ειδικής διυπουργικής επιτροπής ΕΧΑΕΘ, η οποία λειτουργεί υπό την αιγίδα του υπουργείου Εξωτερικών, προκειμένου να καταθέσουν έως αύριο, Παρασκευή, τις εισηγήσεις τους για την αδειοδότηση του έργου.
Εφόσον οι εισηγήσεις είναι θετικές, όπως αναμένεται, το Λιμενικό Σώμα θα προχωρήσει στην έκδοση της προβλεπόμενης «άδειας εξαίρεσης» για το γαλλικής σημαίας ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo.
Στη συνέχεια, η εταιρεία που διαχειρίζεται το έργο θα υποβάλει επίσημο αίτημα για την έκδοση NAVTEX. Το αίτημα θα διαβιβαστεί στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας, ώστε η Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού να προχωρήσει άμεσα στην έκδοση της σχετικής αναγγελίας.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, η NAVTEX θα τεθεί σε ισχύ αμέσως μετά την έκδοσή της, επιτρέποντας στο Abeille Marengo να αποπλεύσει χωρίς καθυστέρηση από το λιμάνι του Ηρακλείου, όπου παραμένει, με προορισμό την περιοχή διεξαγωγής των ερευνών.
Οι εκτιμήσεις για τη στάση της Τουρκίας μετά τις αμερικανικές εκλογές
Καλά ενημερωμένες πηγές εκτιμούν ότι οι πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, έχουν δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για την επανεκκίνηση των ερευνητικών εργασιών.
Σύμφωνα με αυτές τις εκτιμήσεις, έχει περιοριστεί η πιθανότητα επανάληψης της έντασης του 2024, όταν η παρέμβαση τουρκικών πολεμικών πλοίων οδήγησε στη διακοπή των ερευνών.
Σημαντικό ρόλο φέρεται να διαδραματίζει και η επικοινωνία μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας, η οποία, κατά τις ίδιες πηγές, θα μπορούσε να συμβάλει στην αποφυγή σοβαρής κλιμάκωσης.
Το επικρατέστερο σενάριο είναι είτε να μην υπάρξει ουσιαστική αντίδραση από την Άγκυρα είτε αυτή να περιοριστεί στη διαδικασία του hailing, δηλαδή σε παρενοχλήσεις ή προειδοποιήσεις μέσω ασυρμάτου προς το ερευνητικό σκάφος.
Η νέα σύνθεση του αμερικανικού Κογκρέσου, όπου τον έλεγχο έχουν αποκτήσει οι Δημοκρατικοί, εκτιμάται ότι αποτελεί πρόσθετο παράγοντα που επηρεάζει τους υπολογισμούς της τουρκικής πλευράς.
Συγκεκριμένα, θεωρείται ότι η αλλαγή των κοινοβουλευτικών συσχετισμών περιορίζει τα περιθώρια του Ντόναλντ Τραμπ να ανταποκριθεί σε αιτήματα της Άγκυρας, με κυριότερο την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35.
Υπό αυτές τις συνθήκες, μια σοβαρή τουρκική κλιμάκωση στην περιοχή των ερευνών θα μπορούσε, σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, να προκαλέσει την προσοχή του Κογκρέσου και να δυσχεράνει τις επιδιώξεις της Άγκυρας στις σχέσεις της με την Ουάσινγκτον.
Ο παράγοντας Ισραήλ και ο πόλεμος στο Ιράν
Στους γεωπολιτικούς υπολογισμούς που φέρεται να επηρεάζουν τη στάση της Τουρκίας περιλαμβάνονται και οι εξελίξεις γύρω από το Ισραήλ και τον πόλεμο στο Ιράν.
Η Άγκυρα, σύμφωνα με την ανάλυση των ίδιων πηγών, παρακολουθεί με ικανοποίηση την υποχώρηση της ισραηλινής επιρροής στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και την αυξανόμενη κριτική προς το Ισραήλ για τη σύγκρουση με το Ιράν.
Στον συγκεκριμένο πόλεμο αποδίδεται, σε σημαντικό βαθμό, η οικονομική κρίση που επηρέασε το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, μια ενδεχόμενη τουρκική ενέργεια που θα προκαλούσε νέα ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο θεωρείται υψηλού πολιτικού και διπλωματικού κινδύνου.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποδυναμώσει το επιχείρημα της Άγκυρας ότι ο Μπενιαμίν Νετανιάχου και το Ισραήλ αποτελούν τον βασικό παράγοντα αποσταθεροποίησης στην περιοχή, στρέφοντας παράλληλα τη διεθνή προσοχή στην ίδια την Τουρκία.
Οι προειδοποιήσεις της Άγκυρας και η γαλλική φόρμουλα
Παρά τις εκτιμήσεις για περιορισμένη τουρκική αντίδραση, δεν θεωρείται δεδομένο ότι η Άγκυρα θα αποδεχθεί χωρίς επιφυλάξεις τις ερευνητικές δραστηριότητες.
Η τουρκική πλευρά έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι θα «προστατεύσει τα δικαιώματά της» και δεν πρόκειται να επιτρέψει «μη εξουσιοδοτημένες έρευνες στην περιοχή της τουρκικής υφαλοκρηπίδας».
Σύμφωνα με πληροφορίες, η γαλλική πλευρά έχει προωθήσει μια φόρμουλα «ενημέρωσης» της Τουρκίας σχετικά με τις προγραμματισμένες έρευνες, η οποία φαίνεται να έχει γίνει αποδεκτή από την Άγκυρα.
Η συγκεκριμένη διαδικασία εκτιμάται ότι προσφέρει στην τουρκική πλευρά τη δυνατότητα να αποφύγει μια άμεση αντιπαράθεση, χωρίς να εμφανιστεί ότι εγκαταλείπει τις διεκδικήσεις της.
Ωστόσο, η φόρμουλα αυτή προκαλεί προβληματισμό, καθώς διατυπώνονται επιφυλάξεις για τα «γκρίζα σημεία» που ενδέχεται να δημιουργήσει.
Ειδικότερα, επισημαίνεται ότι δεν υφίσταται υποχρέωση ενημέρωσης άλλου κράτους πέραν εκείνου που είναι παράκτιο της υφαλοκρηπίδας, δέχεται το αίτημα αδειοδότησης και εκδίδει την αρμόδια NAVTEX.
Κατά συνέπεια, η ενημέρωση της Τουρκίας ενδέχεται να αξιοποιηθεί από την Άγκυρα για την προβολή των δικών της θέσεων σχετικά με τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στην περιοχή.
Πιθανή τουρκική NAVTEX και ελληνική αντί-NAVTEX
Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται είναι η Τουρκία να παρουσιάσει τη γαλλική «ενημέρωση» ως αίτημα παροχής άδειας για τη διεξαγωγή των ερευνών.
Σε αυτή την περίπτωση, θεωρείται πιθανό να εκδώσει δική της NAVTEX, επιχειρώντας να υποστηρίξει τις θέσεις της για την αρμοδιότητα στην περιοχή.
Εφόσον υπάρξει τέτοια κίνηση, αναμένεται να ακολουθηθεί η καθιερωμένη ελληνική πρακτική, με την έκδοση αντί-NAVTEX από τον αρμόδιο Σταθμό του Ηρακλείου.
Με την ελληνική αναγγελία θα επισημαίνεται ότι οι ερευνητικές εργασίες πραγματοποιούνται εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ότι η έγκυρη NAVTEX είναι εκείνη που εκδίδεται από τον σταθμό ο οποίος διαθέτει τη σχετική αρμοδιότητα.
Η επανέναρξη των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης – Κύπρου αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία, καθώς, πέρα από την πρόοδο ενός μεγάλου ενεργειακού έργου, συνδέεται άμεσα με τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
