Η επανέναρξη των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου περνά πλέον από τη διπλωματική αντιπαράθεση στη δοκιμασία του πεδίου, καθώς το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo αναμένεται να αποπλεύσει σήμερα από το Ηράκλειο με προορισμό την περιοχή της Κάσου. Η έκδοση ελληνικής NAVTEX και η αντίδραση της Άγκυρας με αντι-NAVTEX ανεβάζουν την ένταση, θέτοντας την Αθήνα σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητας.
Η κυβέρνηση εμφανίζεται αποφασισμένη να υποστηρίξει την υλοποίηση του Great Sea Interconnector (GSI), ξεκαθαρίζοντας ότι δεν πρόκειται να ζητήσει άδεια από την Τουρκία για την άσκηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Το μήνυμα που εκπέμπεται από την Αθήνα είναι ότι οι εργασίες θα προχωρήσουν βάσει του επιχειρησιακού σχεδιασμού, χωρίς να αναγνωρίζονται οι μονομερείς τουρκικές διεκδικήσεις.
«Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαφές και δεν χωρούν διαφορετικές ερμηνείες», ανέφεραν χαρακτηριστικά ελληνικές διπλωματικές πηγές, απαντώντας στην ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών. Οι αντιδράσεις της Άγκυρας ήταν, μάλιστα, εντονότερες από τις αναμενόμενες, καθώς η Τουρκία επανέφερε την απαίτηση να υποβάλλεται αίτημα αδειοδότησης στις τουρκικές Αρχές για τις έρευνες σε περιοχές που θεωρεί ότι ανήκουν στην υφαλοκρηπίδα της.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι εάν η τουρκική αμφισβήτηση θα παραμείνει στο επίπεδο των ανακοινώσεων ή εάν θα μεταφερθεί στη θάλασσα, με παρουσία πολεμικών πλοίων, προειδοποιήσεις μέσω ασυρμάτου ή ακόμη και απόπειρα παρεμπόδισης των εργασιών.
Η τουρκική αντι-NAVTEX και η απάντηση της Αθήνας
Η ένταση κλιμακώθηκε την Παρασκευή, όταν η Άγκυρα εξέδωσε την αντι-NAVTEX 1105/26, αμφισβητώντας την ελληνική αναγγελία 1411/26 για τις ερευνητικές εργασίες του γαλλικού πλοίου. Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι τμήμα της περιοχής όπου θα πραγματοποιηθούν οι έρευνες εμπίπτει στην υφαλοκρηπίδα που έχει μονομερώς δηλώσει στον ΟΗΕ, επικαλούμενη την επιστολή A/74/757 της 18ης Μαρτίου 2020.
Παράλληλα, χαρακτηρίζει τις ελληνικές και κυπριακές NAVTEX μη εξουσιοδοτημένες και υποστηρίζει ότι δεν έχει υποβληθεί αίτημα άδειας για τις δραστηριότητες που σχεδιάζονται στην περιοχή την οποία διεκδικεί.
Η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά αυτούς τους ισχυρισμούς. Ελληνικές διπλωματικές πηγές τονίζουν ότι οι εργασίες του Abeille Marengo θα πραγματοποιηθούν σύμφωνα με τον επιχειρησιακό προγραμματισμό της εταιρείας, σε ελληνικά και κυπριακά χωρικά ύδατα και σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας.
Η ελληνική NAVTEX καλύπτει τη διαδρομή του καλωδίου από την Κρήτη έως την κυπριακή ΑΟΖ, ενώ η κυπριακή NAVTEX 345/26 αφορά το τμήμα των ερευνών στην περιοχή ευθύνης της Λευκωσίας. Είχε προηγηθεί τηλεφωνική επικοινωνία του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Κύπριο ομόλογό του Κωνσταντίνο Κόμπο, στο πλαίσιο του συντονισμού Αθήνας και Λευκωσίας.
Το μεγαλύτερο μέρος των ερευνών που απομένουν αφορά την περιοχή ανατολικά της Κάσου, μέχρι τα όρια της κυπριακής ΑΟΖ. Στις περιοχές βόρεια της Κρήτης, όπου περιλαμβάνονται και διεθνή ύδατα, έχουν ήδη πραγματοποιηθεί εργασίες.
Τουρκικό UAV πάνω από την περιοχή των ερευνών
Την ίδια ώρα, αυξημένη είναι η δραστηριότητα τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις πτήσεις του UAV με διακριτικό VATOZ17, το οποίο εντοπίστηκε νότια της Καρπάθου, στην ευρύτερη περιοχή από την οποία προβλέπεται να περάσει το υποθαλάσσιο καλώδιο.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το μη επανδρωμένο αεροσκάφος, τύπου AKINCI ή ANKA, φέρεται να απογειώθηκε από τη ναυτική βάση του Ντάλαμαν και να εκτελεί αποστολή επιτήρησης της θαλάσσιας περιοχής.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, πραγματοποιεί επαναλαμβανόμενους κύκλους πτήσης, ενώ ενεργοποιεί και απενεργοποιεί κατά διαστήματα τον πομπό εντοπισμού του, με αποτέλεσμα να μην εμφανίζεται συνεχώς στα συστήματα παρακολούθησης πτήσεων.
Η δραστηριότητα αυτή ενισχύει την εικόνα αυξημένης τουρκικής επιτήρησης στην περιοχή, χωρίς ωστόσο να αποτελεί από μόνη της ένδειξη ότι έχει αποφασιστεί συγκεκριμένη ενέργεια παρεμπόδισης.
Τα τέσσερα σενάρια όταν το Abeille Marengo φτάσει στην Κάσο
Η άφιξη του γαλλικού ερευνητικού στην περιοχή αναμένεται να αποτελέσει το πρώτο ουσιαστικό τεστ για την επανέναρξη των εργασιών. Τέσσερα είναι τα βασικά ενδεχόμενα που βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής:
1. Η Τουρκία περιορίζεται στις ανακοινώσεις: Η Άγκυρα επιμένει στις διεκδικήσεις της μέσω διπλωματικών ανακοινώσεων και ναυτικών αναγγελιών, χωρίς να επιχειρήσει να επηρεάσει επιχειρησιακά τις έρευνες. Σε αυτή την περίπτωση, η αντιπαράθεση παραμένει κυρίως σε διπλωματικό επίπεδο.
2. Παρουσία τουρκικού πλοίου και προειδοποιήσεις: Ένα τουρκικό σκάφος θα μπορούσε να προσεγγίσει την περιοχή και να απευθύνει προειδοποιήσεις μέσω ασυρμάτου προς το ερευνητικό, ζητώντας τη διακοπή ή τον συντονισμό των εργασιών με τις τουρκικές Αρχές.
3. Ανάπτυξη πολεμικών πλοίων: Η παρουσία τουρκικών πολεμικών θα συνιστούσε επίδειξη ισχύος και θα αύξανε την πίεση στο πλήρωμα, στον ανάδοχο και στις κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου, ακόμη και χωρίς άμεση παρεμπόδιση.
4. Απόπειρα παρεμπόδισης των ερευνών: Πρόκειται για το σοβαρότερο ενδεχόμενο, καθώς κινήσεις που θα καθιστούσαν επικίνδυνη ή αδύνατη τη συνέχιση των εργασιών θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέα ελληνοτουρκική κρίση και να αυξήσουν τον κίνδυνο θερμού επεισοδίου.
Η διαφορά ανάμεσα στην απλή επιτήρηση, την παρενόχληση και την ουσιαστική παρεμπόδιση θα καθορίσει και το εύρος της ελληνικής αντίδρασης.
Ετοιμότητα χωρίς επιδίωξη στρατιωτικής κρίσης
Η Αθήνα επιδιώκει να διασφαλίσει την απρόσκοπτη εκτέλεση των ερευνών, αποφεύγοντας παράλληλα μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Η ελληνική πλευρά παρακολουθεί τις κινήσεις στην περιοχή και διατηρεί τη δυνατότητα προσαρμογής της αντίδρασής της ανάλογα με τις εξελίξεις.
Η βασική γραμμή παραμένει ότι δεν απαιτείται τουρκική άδεια για την υλοποίηση του έργου. Η κυβέρνηση επιδιώκει, παράλληλα, να αναδείξει τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα της ηλεκτρικής διασύνδεσης, υπογραμμίζοντας ότι ενδεχόμενη απόπειρα παρεμπόδισης θα βαρύνει εκείνον που θα την επιχειρήσει.
Το ζητούμενο για την Αθήνα είναι να συνεχιστούν οι έρευνες, να αποτραπούν νέα τετελεσμένα και να μην εξελιχθεί η ναυτική παρουσία σε αυτοσκοπό ή αφορμή για στρατιωτική αντιπαράθεση.
Από το EuroAsia Interconnector στο Great Sea Interconnector
Η σημερινή δοκιμασία αποτελεί τον τελευταίο σταθμό μιας προσπάθειας που ξεκίνησε το 2012, με την πρωτοβουλία EuroAsia Interconnector. Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε την ηλεκτρική σύνδεση Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας, δημιουργώντας έναν νέο ενεργειακό διάδρομο μεταξύ της Ανατολικής Μεσογείου και της ευρωπαϊκής αγοράς.
Το 2013 το έργο εντάχθηκε στον πρώτο ευρωπαϊκό κατάλογο Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος, ενώ ακολούθησαν μελέτες, αδειοδοτήσεις και ρυθμιστικές διαδικασίες. Το 2021 Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας για την προώθησή του.
Τον Ιανουάριο του 2022 εγκρίθηκε ευρωπαϊκή επιχορήγηση ύψους 657 εκατ. ευρώ μέσω του μηχανισμού Connecting Europe Facility, ενώ τον Ιούλιο του 2023 η Nexans ανακοίνωσε σύμβαση ύψους 1,43 δισ. ευρώ για το καλωδιακό τμήμα Ελλάδας – Κύπρου.
Ο σχεδιασμός προβλέπει σύστημα συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης 525 kV, με δύο καλώδια μήκους περίπου 900 χιλιομέτρων το καθένα, τα οποία θα εγκατασταθούν σε βάθη που ξεπερνούν τα 3.000 μέτρα. Η αρχική μεταφορική ικανότητα θα ανέρχεται σε 1.000 MW, με δυνατότητα μελλοντικής αύξησης.
Το φθινόπωρο του 2023 ο ΑΔΜΗΕ ανέλαβε την ευθύνη υλοποίησης και το έργο πέρασε στη νέα φάση του Great Sea Interconnector. Η αλλαγή αυτή συνοδεύτηκε από τη δημιουργία εταιρείας ειδικού σκοπού και την αναζήτηση βιώσιμης χρηματοδοτικής λύσης.
Το προηγούμενο της Κάσου το 2024
Η γεωπολιτική διάσταση του έργου έγινε ιδιαίτερα εμφανής τον Ιούλιο του 2024, όταν οι έρευνες του ιταλικού ερευνητικού πλοίου Ievoli Relume στην περιοχή Κάσου – Καρπάθου προκάλεσαν τουρκική ναυτική κινητοποίηση.
Στην ευρύτερη περιοχή αναπτύχθηκαν έως και πέντε τουρκικά πολεμικά πλοία, ενώ υπήρξε και ελληνική ναυτική παρουσία. Η ένταση αποκλιμακώθηκε έπειτα από διπλωματικές επαφές και στις 24 Ιουλίου ο ΑΔΜΗΕ ανακοίνωσε ότι το ερευνητικό είχε ολοκληρώσει τις προγραμματισμένες εργασίες στα διεθνή ύδατα μεταξύ Κάσου και Καρπάθου.
Το επεισόδιο ανέδειξε ότι η Άγκυρα ήταν διατεθειμένη να συνοδεύσει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της με στρατιωτική παρουσία, δημιουργώντας ένα προηγούμενο που επηρεάζει και τον σημερινό σχεδιασμό.
Η γαλλική συμμετοχή και οι οικονομικές εκκρεμότητες
Το 2025 το έργο βρέθηκε αντιμέτωπο με νέες καθυστερήσεις, χρηματοδοτικές αβεβαιότητες και εκκρεμότητες στις σχέσεις Αθήνας και Λευκωσίας. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η ανάκτηση του κόστους κατά την κατασκευαστική περίοδο, η χρηματοδότηση και η κατανομή του γεωπολιτικού κινδύνου.
Τον Μάρτιο του 2025 δημοσιοποιήθηκε προσωρινή αναστολή πληρωμών του ΑΔΜΗΕ προς τη Nexans, ενώ οι συζητήσεις για την επανέναρξη των ερευνών συνεχίζονταν.
Νέο κεφάλαιο άνοιξε στις 5 Αυγούστου 2026, όταν υπογράφηκε στο Μέγαρο Μαξίμου η συμφωνία εισόδου του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στην GSI. Με βάση τη νέα μετοχική σύνθεση, η Meridiam κατέχει το 66% και ο ΑΔΜΗΕ το 34%.
Παράλληλα, υπεγράφη συμφωνία μεταξύ ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans για τις θαλάσσιες έρευνες, ενισχύοντας τη γαλλική οικονομική παρουσία στο έργο, πέρα από τον ήδη σημαντικό κατασκευαστικό ρόλο της Nexans.
Τον Σεπτέμβριο, ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης συνέδεσε δημόσια την καταβολή κυπριακής συνεισφοράς 25 εκατ. ευρώ με την έκδοση NAVTEX για την επανέναρξη των ερευνών. Τον Οκτώβριο ακολούθησε η διαδικασία αδειοδότησης της νέας αποστολής.
Η επόμενη σελίδα θα γραφτεί στη θάλασσα
Δεκατέσσερα χρόνια μετά την αρχική πρωτοβουλία, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου βρίσκεται μπροστά σε μια καθοριστική δοκιμασία. Για την Κύπρο, το έργο αποτελεί κρίσιμο βήμα για την άρση της ηλεκτρικής απομόνωσης. Για την Ελλάδα, συνδέεται με την ενίσχυση του ενεργειακού της ρόλου στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ για την Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί υποδομή στρατηγικής σημασίας, στην οποία έχουν ήδη δεσμευθεί σημαντικοί πόροι.
Ο απόπλους του Abeille Marengo δεν σημαίνει ότι ξεκινά αυτομάτως η πόντιση του καλωδίου. Προηγούνται οι έρευνες του βυθού, η ακριβής αποτύπωση της διαδρομής και η οριστικοποίηση των τεχνικών παραμέτρων εγκατάστασης.
Αποτελεί, ωστόσο, το πρώτο ουσιαστικό τεστ για τη νέα προσπάθεια. Καθώς το γαλλικό πλοίο θα κατευθύνεται προς την Κάσο, το ενδιαφέρον θα επικεντρώνεται στο εάν η τουρκική αμφισβήτηση θα παραμείνει στο επίπεδο των NAVTEX και των διπλωματικών ανακοινώσεων ή εάν θα μετατραπεί σε επιχειρησιακή προσπάθεια παρεμπόδισης.
Από την έκβαση αυτής της δοκιμασίας θα εξαρτηθεί σε σημαντικό βαθμό η πορεία της επόμενης φάσης ενός έργου που έχει πλέον αποκτήσει όχι μόνο ενεργειακή και οικονομική, αλλά και σαφή γεωπολιτική διάσταση.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα
