Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου στοιχημάτιζε ότι ο κοινός πόλεμος με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ θα ανέτρεπε το καθεστώς του Ιράν και θα τον ενίσχυε ενόψει των εκλογών στο Ισραήλ ως τον αρχιτέκτονα μιας συμμαχίας ΗΠΑ-Ισραήλ που θα αναδιαμόρφωνε τη Μέση Ανατολή.
Αντιθέτως ο μακροβιότερος πρωθυπουργός του Ισραήλ βρέθηκε σε τροχιά σύγκρουσης με τον Τραμπ, καθώς ο Ρεπουμπλικάνος προσπαθεί να απεμπλακεί από τον πόλεμο, με τους στόχους και των δύο ηγετών να μην έχουν επιτευχθεί και τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο αναγκαστικά να παγώνουν.
Μέχρι στιγμής οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι είναι προσεκτικοί στις δημόσιες δηλώσεις τους προκειμένου να μην εξοργίσουν τον πιο σημαντικό σύμμαχο της χώρας τους.
Όμως στις ιδιωτικές συζητήσεις η αγανάκτησή τους είναι ξεκάθαρη. Η προκαταρκτική συμφωνία ΗΠΑ- Ιράν είναι «φρικτή για το Ισραήλ», δήλωσε ένας ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος σε μια ειλικρινή αποτίμηση, υπό τον όρο της διατήρησης της ανωνυμίας του. «Και δεν υπάρχει κανείς στην ισραηλινή ηγεσία που να το βλέπει διαφορετικά, από τον πρωθυπουργό μέχρι τον αρχηγό του γενικού επιτελείου στρατού», πρόσθεσε.
Η Ουάσινγκτον λέει ότι τις επόμενες 60 ημέρες, μετά την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης, θα διαπραγματευθεί όλους τους όρους της συμφωνίας που θα απαντούν στις ανησυχίες τόσο των ΗΠΑ όσο και του Ισραήλ, κυρίως σε ό,τι αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Ωστόσο Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Reuters ότι πιστεύουν ότι η περίοδος των διαπραγματεύσεων είναι πιθανό να παραταθεί, εμποδίζοντας το Ισραήλ να αναλάβει στρατιωτική δράση ενώ παράλληλα δεν θα έχουν απαντηθεί οι ανησυχίες του.
Ο Νετανιάχου και ο Τραμπ έχουν συγκρουστεί επανειλημμένα λόγω της άρνησης του Ισραήλ να περιορίσει τις επιχειρήσεις του εναντίον της σιιτικής οργάνωσης Χεζμπολάχ στον Λίβανο, κάτι που το Ιράν θέτει ως όρο για τη σύναψη συμφωνίας.
Στις αρχές του μήνα ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε «γ…μενο τρελό» τον Νετανιάχου στη διάρκεια τηλεφωνικής τους επικοινωνίας και του ζήτησε να μην εξαπολύσει πλήγματα εναντίον της Βηρυτού την ώρα που οι ΗΠΑ επιδίωκαν τη σύναψη συμφωνίας με το Ιράν.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός ακύρωσε τα πλήγματα εκείνη την ημέρα, αλλά μία εβδομάδα αργότερα ο ισραηλινός στρατός έπληξε τα νότια προάστια της Βηρυτού, ωθώντας το Ιράν να εξαπολύσει επιθέσεις με πυραύλους εναντίον του Ισραήλ και προκαλώντας την επίπληξη του Τραμπ.
Λίγες ώρες προτού Ιράν και ΗΠΑ ανακοινώσουν ότι κατέληξαν σε προκαταρκτική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, το Ισραήλ έπληξε τη Βηρυτό την Κυριακή, μετά την εκτόξευση ρουκετών από τον Λίβανο εναντίον του ισραηλινού εδάφους, πυρά τα οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε «μικρά και ασήμαντα».
Ο Νετανιάχου, ενόψει των εκλογών το φθινόπωρο τις οποίες φαίνεται ότι θα χάσει, ίσως είναι περισσότερο διατεθειμένος να αψηφήσει τον Τραμπ καθώς είναι αντιμέτωπος με την κοινή γνώμη του Ισραήλ η οποία, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, αντιμετωπίζει με επιφυλάξεις τη δέσμευση του Αμερικανού προέδρου στην ασφάλεια της χώρας.
«Αυτή είναι μια αρκετά έντονη στιγμή διάστασης συμφερόντων», εκτιμά ο Νταν Σαπίρο, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Ισραήλ υπό την κυβέρνηση Μπαράκ Ομπάμα ο οποίος τώρα εργάζεται στο think tank Atlantic Council.
«Θα προσπαθήσει να μην αντιταχθεί ανοιχτά (στη συμφωνία), ώστε να μην εμπλακεί σε καβγά με τον Τραμπ», προσθέτει. «Αλλά θα δείξει ότι το Ισραήλ δεν δεσμεύεται από αυτήν και ότι επιφυλάσσεται των δικαιωμάτων του».
Το Ισραήλ δεν δεσμεύεται από τη συμφωνία
Το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αναμένεται να υπογραφεί την Παρασκευή στη Γενεύη. Αν και οι ακριβείς όροι του δεν είναι γνωστοί προς το παρόν, το Πακιστάν —η μεσολαβήτρια χώρα—επεσήμανε ότι προβλέπει τον πλήρη τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, περιλαμβανομένου του Λιβάνου.
Από την πλευρά του ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς δήλωσε χθες Δευτέρα ότι τα στρατεύματα της χώρας θα παραμείνουν «επ’ αόριστον» ανεπτυγμένα στις ζώνες ασφαλείας που έχει δημιουργήσει το Ισραήλ στον Λίβανο, στη Συρία και στη Γάζα προκειμένου να εξαλείψουν τις απειλές από ένοπλες ομάδες.
«Εάν το Ιράν επιτεθεί στο Ισραήλ λόγω των γεγονότων στον Λίβανο, θα του επιτεθούμε με όλη μας τη δύναμη», τόνισε ο Κατς.
Η προκαταρκτική συμφωνία προβλέπει το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, όμως αφήνει το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης να επιλυθεί κατά τη διάρκεια μιας περιόδου διαπραγματεύσεων 60 ημερών μετά το πέρας της οποίας θα συναφθεί τελική συμφωνία.
Δύο άλλα ζητήματα τα οποία ο Νετανιάχου και ο Τραμπ είχαν αναφέρει για να δικαιολογήσουν τον πόλεμο εναντίον του Ιράν – ο περιορισμός του πυραυλικού προγράμματος του Ιράν και ο τερματισμός της υποστήριξής του προς τις περιφερειακές ένοπλες ομάδες – δεν πιστεύεται ότι θα βρίσκονται στο μενού αυτών των συνομιλιών.
Τρεις Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι το Ισραήλ θεωρεί πως είναι πολύ πιθανό η περίοδος διαπραγματεύσεων να παραταθεί από τις 60 στις 90 ημέρες, με τις ΗΠΑ να διατηρούν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις στην περιοχή.
Δύο άλλοι Ισραηλινοί αξιωματούχοι σημείωσαν ότι το Ισραήλ εξεπλάγη την προηγούμενη εβδομάδα, όταν ο Τραμπ δήλωσε για πρώτη φορά ότι επίκειται συμφωνία με το Ιράν. Παραδέχθηκαν επίσης ότι το Ισραήλ δεν κατάφερε να επηρεάσει πραγματικά τις συνομιλίες.
«Δεν μπορεί να πείσει το ισραηλινό κοινό»
Ο Νετανιάχου, ο οποίος έχει έρθει ξανά στο παρελθόν σε ρήξη με την Ουάσινγκτον επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα και Τζο Μπάιντεν, παρουσιάζει εδώ και καιρό τον εαυτό του στο ισραηλινό κοινό ως ιδιαίτερα ικανό να αντιμετωπίζει τον Τραμπ.
Στη διάρκεια της πρώτης θητείας του Ρεπουμπλικάνου στην προεδρία το Ισραήλ εξασφάλισε σημαντικές αλλαγές πολιτικής από την Ουάσινγκτον, η οποία μετέφερε την πρεσβεία της στην Ιερουσαλήμ και υποστήριξε τις «Συμφωνίες του Αβραάμ» χάρη στις οποίες το Ισραήλ απέκτησε επίσημες διπλωματικές σχέσεις με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν. Όσον αφορά το Ιράν, ο Τραμπ αποσύρθηκε από την πυρηνική συμφωνία του 2015 που είχαν συνάψει οι ΗΠΑ υπό τον Ομπάμα, για την οποία το Ισραήλ παραπονιόταν ότι ήταν πολύ ήπια.
Στις εκλογές του 2019 ο Νετανιάχου είχε αναρτήσει τεράστιες αφίσες στο Τελ Αβίβ και την Ιερουσαλήμ στις οποίες εμφανιζόταν χαμογελαστός να κάνει χειραψία με τον Τραμπ.
Όμως τώρα η συμφωνία ΗΠΑ- Ιράν υπονομεύει τις δηλώσεις του Νετανιάχου ότι η στενή του σχέση με τον Τραμπ τον κάνει να ξεχωρίζει από τους άλλους υποψήφιους πρωθυπουργούς, σημειώνει ο Τζόναθαν Ράινχολντ, πολιτικός επιστήμονας στο πανεπιστήμιο Μπαρ- Ιλάν κοντά στο Τελ Αβίβ.
«(Ο Νετανιάχου) δεν θα μπορέσει να πείσει το ισραηλινό κοινό για αυτή τη συμφωνία», δηλώνει ο Ράινχολντ. «Το καλύτερο που μπορεί να ελπίζει είναι να μην καταφέρουν να καταλήξουν σε συμφωνία και ο πόλεμος να ξαναρχίσει προς όφελος του Ισραήλ σε 60 ημέρες», προσθέτει.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή από το Israel Democracy Institute, μόνο το 41% των εβραίων Ισραηλινών πιστεύουν ότι η ασφάλειά τους αποτελεί κεντρική μέριμνα για τον Τραμπ, έναντι 64% τον Μάρτιο.
Ο Ισραηλινός υπουργός Ενέργειας Έλι Κόεν δήλωσε ότι το Ισραήλ θα ήταν έτοιμο να δράσει μόνο του, εάν το Ιράν ανακτήσει τις πυρηνικές και πυραυλικές του δυνατότητες, αν και είπε ότι οι πιθανότητες η Τεχεράνη να κάνει αυτό το βήμα κατά τη διάρκεια της θητείας του Τραμπ είναι μικρές.
«Εάν το Ιράν προσπαθήσει να ανανεώσει τα πυρηνικά και βαλλιστικά πυραυλικά του προγράμματα, θα είμαστε εκεί και θα δράσουμε», προειδοποίησε ο Κόεν στον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα του Ισραήλ Kan.
Αποκαλύψεις Βανς για την συμφωνία ΗΠα – Ιράν
Ο Τζέι Ντι Βανς σε συνεντεύξεις του σε αμερικανικά δίκτυα, το μνημόνιο κατανόησης (MοU) μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης είναι ένα σύντομο και γενικό πλαίσιο συμφωνίας, περίπου μιάμισης σελίδας, με τις τεχνικές λεπτομέρειες να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης το επόμενο διάστημα.
Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε κατά τη διάρκεια της Συνόδου G7 ότι «η συμφωνία έχει ήδη υπογραφεί», διευκρινίζοντας πως το έγγραφο έχει εγκριθεί ηλεκτρονικά από τον ίδιο, τον αντιπρόεδρο Βανς και τον πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ.
Κεντρικό στοιχείο της συμφωνίας αποτελεί η επανέναρξη των επιθεωρήσεων στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Ο Βανς υποστήριξε ότι η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA) θα επιστρέψει «οπωσδήποτε» στο Ιράν, ενώ η υπηρεσία και οι ΗΠΑ θα συμβάλλουν στην καταστροφή των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας.
«Ένα από τα βασικά μέρη της συμφωνίας είναι ότι η IAEA και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα βοηθήσουν το Ιράν να καταστρέψει το άκρως εμπλουτισμένο απόθεμα ουρανίου», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός αντιπρόεδρος.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η Τεχεράνη θα πρέπει να παράσχει επαληθεύσιμες εγγυήσεις πως δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα, ενώ δεσμεύεται επίσης για «περιφερειακή ειρήνη και σταθερότητα», συμπεριλαμβανομένης της διακοπής χρηματοδότησης ένοπλων οργανώσεων στην περιοχή.
Άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ
Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι τα Στενά του Ορμούζ αναμένεται να επαναλειτουργήσει πλήρως την Παρασκευή, ημέρα κατά την οποία θα πραγματοποιηθεί και η επίσημη τελετή υπογραφής στη Γενεύη.
Η συμφωνία προβλέπει επίσης παράταση της εκεχειρίας κατά 60 ημέρες, ώστε οι δύο πλευρές να διαπραγματευθούν ένα πιο ολοκληρωμένο και μόνιμο πλαίσιο συνεργασίας.
Σύμφωνα με πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει από την Ουάσιγκτον, το μνημόνιο περιλαμβάνει τη δυνατότητα άρσης ορισμένων κυρώσεων, αποδέσμευσης παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων και τη δημιουργία ταμείου ύψους 300 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση του Ιράν, υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της.
Ο Βανς διευκρίνισε ότι τα κεφάλαια αυτά δεν θα προέλθουν από τις ΗΠΑ αλλά από χώρες του Κόλπου, ενώ τόνισε ότι «το Ιράν δεν θα λάβει ούτε ένα δολάριο εάν δεν εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του».
Επιφυλακτικότητα από την Τεχεράνη
Η ιρανική πλευρά επιβεβαίωσε την παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων και χαρακτήρισε τη συμφωνία βήμα αποκλιμάκωσης της κρίσης. Ωστόσο, το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας τόνισε ότι εξακολουθεί να υπάρχει «βαθιά δυσπιστία» απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και ότι η συμφωνία αποτελεί απλώς ένα πρώτο βήμα για τη μείωση των εντάσεων.
Η επίσημη υπογραφή του μνημονίου αναμένεται την Παρασκευή στη Γενεύη, ενώ οι τεχνικές διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, τις κυρώσεις και την εφαρμογή των δεσμεύσεων αναμένεται να ξεκινήσουν άμεσα.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα – Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ
