Μαζικές διαμαρτυρίες για την εκτόξευση των ενοικίων και την κερδοσκοπία στον τομέα των ακινήτων έχουν συγκλονίσει την Ισπανία τις τελευταίες εβδομάδες, ωθώντας τον πρωθυπουργό και ηγέτη του Σοσιαλιστικού Κόμματος, Πέδρο Σάντσεθ, να προκηρύξει τη Δευτέρα (5/10) πρόωρες εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου.
Ο Σάντσεθ, ο οποίος δέχεται έντονες πιέσεις λόγω της συνεχιζόμενης μεταναστευτικής κρίσης στη Θέουτα, των δικαστικών εμπλοκών της συζύγου του και υποθέσεων διαφθοράς που αφορούν στενούς πολιτικούς του συμμάχους, στοχεύει να εκμεταλλευτεί τη λαϊκή δυσαρέσκεια για το ζήτημα της στέγασης ώστε να πετύχει την επανεκλογή του, παρουσιάζοντας παράλληλα τη συντηρητική αντιπολίτευση ως εμπόδιο για την επίλυση του προβλήματος.
Η αμφισβήτηση και οι επικρίσεις
Ωστόσο, οι επικριτές του αμφισβητούν αν έχει το δικαίωμα να αυτοαποκαλείται «υπέρμαχος των δικαιωμάτων στέγασης», καθώς κατά τη διάρκεια της θητείας του η στεγαστική κρίση επιδεινώθηκε και το κόστος ενοικίασης έχει εκτοξευθεί τα τελευταία οκτώ χρόνια. Η Βαλέρια Ρακού, εκπρόσωπος της Ένωσης Ενοικιαστών που ηγείται των διαμαρτυριών, δήλωσε ότι ο Σάντσεθ «δεν έχει κανένα παρελθόν για το οποίο μπορεί να καυχιέται», αποκαλώντας το Σοσιαλιστικό Κόμμα «κόμμα των ιδιοκτητών ακινήτων» και ξεκαθαρίζοντας πως «τελειώσαμε με αυτούς τους πολιτικούς, δεν θα πέσουμε πια στις ανοησίες τους».
Από την πλευρά του, ο Πάμπλο Σιμόν, πολιτικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Carlos III της Μαδρίτης, πιστεύει ότι το εκλογικό στοίχημα του πρωθυπουργού έχει βάση, παρά τις δυσοίωνες προοπτικές. Όπως εξηγεί, ο Σάντσεθ ηγείται μιας κυβέρνησης μειοψηφίας που αδυνατεί να περάσει νομοθεσία, ενώ ο πληθωρισμός υπονομεύει την οικονομία. Κάνοντας εκλογές με κύριο θέμα τη στέγαση, επιδιώκει να μετατοπίσει τη δημοσια συζήτηση από τη διαφθορά στον στενό του κύκλο και τα εθνικά ζητήματα προς τα κοινωνικά θέματα που συσπειρώνουν την αριστερά.
Τιμές στέγης σε συνεχή άνοδο
Η στεγαστική κρίση στην Ισπανία έχει τις ρίζες της στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, όταν οι τράπεζες περιόρισαν δραστικά τα στεγαστικά δάνεια στις οικογένειες. «Τα μετρητά δεν εξαφανίστηκαν από την αγορά, απλώς κατέληξαν στα χέρια επενδυτών», εξηγεί ο Χαβιέ Χιλ, ειδικός σε θέματα στέγασης του Ισπανικού Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας, υπογραμμίζοντας ότι η αγορά καθοδηγείται πλέον από κερδοσκοπική, μη οικιστική ζήτηση.
Αυτός ο κύκλος δημιούργησε μια «γενιά ενοικιαστών» που αδυνατεί να αποκτήσει ιδιόκτητη κατοικία. Τα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος:
-
Αύξηση τιμών (2015–2025): Οι μέσες τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 80% και τα ενοίκια κατά 87%, ενώ οι μισθοί αυξήθηκαν μόνο κατά 30%.
-
Επιπτώσεις στους νέους: Το 69% των Ισπανών ηλικίας 18 έως 34 ετών ζουν πλέον με τους γονείς τους, σύμφωνα με το Εθνικό Στατιστικό Ινστιτούτο.
Η μεγάλη τουριστική άνθηση της χώρας (έσοδα 200,7 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024 — 12,6% του ΑΕΠ) προσέλκυσε επενδυτές ακινήτων σε μεγάλες πόλεις. Παρόλο που η κυβέρνηση έλαβε μέτρα για τον περιορισμό της βραχυπρόθεσμης μίσθωσης, ο αριθμός των διανυκτερεύσεων σε τουριστικά διαμερίσματα διπλασιάστηκε από το 2018. Παράλληλα, η Ισπανία απέκτησε περισσότερους από 3 εκατομμύρια κατοίκους από το 2015 (συμπεριλαμβανομένων 793.000 στη Μαδρίτη, 556.000 στη Βαρκελώνη και 279.000 στη Βαλένθια), ασκώντας τεράστια πρόσθετη πίεση στα αστικά κέντρα.
Αν και ο Σάντσεθ χαρακτήρισε τη στέγαση «μεγάλη συνταγματική πρόκληση» και δεσμεύτηκε το 2023 για την παροχή 184.000 δημόσιων και προσιτών ενοικιαζόμενων κατοικιών, ο απολογισμός του Αυγούστου 2024 έδειξε ότι μόλις 14.000 κατοικίες είχαν παραδοθεί στους πολίτες. Ο Χαβιέ Χιλ επισημαίνει ότι το Σοσιαλιστικό Κόμμα απέφυγε στην πράξη να αμφισβητήσει το status quo ή να προτείνει διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ενώ ακόμη και τα βασιλικά διατάγματα που καταψηφίστηκαν περιείχαν μόνο ελάχιστα ουσιαστικά μέτρα.
Η προεκλογική στάση
Παρά το επιβαρυμένο παρελθόν της θητείας του, ο Σάντσεθ είναι αποφασισμένος να κάνει προεκλογική εκστρατεία ως υπέρμαχος της στέγασης. Πριν από τη διάλυση του κοινοβουλίου, σχεδιάζει να ζητήσει από το Υπουργικό Συμβούλιο την επανέγκριση των νομοσχεδίων για τη στέγαση που καταψηφίστηκαν, ώστε να επιχειρηθεί η υπερψήφισή τους από τη μόνιμη επιτροπή της νομοθετικής εξουσίας.
Ωστόσο, παραμένει αβέβαιο αν αυτή η στρατηγική θα πείσει τους διαμαρτυρόμενους πολίτες. Η Ένωση Ενοικιαστών διεκδικεί συμβάσεις μίσθωσης αορίστου χρόνου, νομικά κατοχυρωμένες μειώσεις ενοικίων, τερματισμό των εξώσεων και των κερδοσκοπικών αγορών, καθώς και ουσιαστική επέκταση των κοινωνικών κατοικιών μέσω της ανάκτησης ακινήτων από τράπεζες και επενδυτικά κεφάλαια. «Σε οκτώ ημέρες λαϊκής εξουσίας, έχουμε κάνει περισσότερα για τη στέγαση από ό,τι οκτώ χρόνια προοδευτικής κυβέρνησης», υπογράμμισε η Ρακού. «Όποιος κι αν κυβερνήσει, αυτό δεν πρόκειται να σταματήσει. Η πολιτική επιστρέφει εκεί που έπρεπε πάντα να είναι: στους δρόμους και στον λαό».
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα
