Για σχεδόν 24 ώρες, ένα υπερδεξαμενόπλοιο «χάθηκε» από τα συστήματα παρακολούθησης της ναυσιπλοΐας καθώς διέσχιζε τα Στενά του Ορμούζ. Δεν ήταν ούτε βλάβη ούτε ατύχημα. Ήταν κομμάτι μιας νέας τακτικής που ακολουθούν οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου, με τη στήριξη του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού, ώστε να αποφεύγουν τον κίνδυνο ιρανικών επιθέσεων χωρίς να διακόπτουν τις ροές πετρελαίου προς τις διεθνείς αγορές. Το σχέδιο αυτό, για την «έξοδο» του πετρελαίου από το Ορμούζ, περιγράφει σε ανάλυσή του το CNN.
Το απόγευμα της 25ης Ιουλίου, το υπερδεξαμενόπλοιο Kiku έδεσε στον πετρελαϊκό τερματικό σταθμό Mesaieed του Κατάρ, ένα τεράστιο λιμάνι 30 θέσεων ελλιμενισμού στη δυτική ακτή της χώρας, περίπου 25 μίλια νότια της Ντόχα.
Τέσσερις ημέρες αργότερα, φορτωμένο με αργό πετρέλαιο, το Kiku πέρασε από το Στενού του Ορμούζ. Το Very Large Crude Carrier κινούνταν με σταθερή ταχύτητα 13 κόμβων στον Περσικό Κόλπο, κοντά στη μέγιστη ταχύτητά του. Στις 31 Ιουλίου, όμως, λίγο μετά τις 14:00 και ενώ βρισκόταν ανοιχτά των ακτών του Ντουμπάι, το Kiku εξαφανίστηκε.
Το πλοίο απενεργοποίησε τον αναμεταδότη AIS, τη συσκευή θαλάσσιας ραδιοεπικοινωνίας που μεταδίδει την ταυτότητα, την ταχύτητα, την πορεία και τη θέση ενός πλοίου. Για τις υπηρεσίες παρακολούθησης της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας, ήταν σαν το Kiku να είχε απλώς χαθεί.
Ξαφνικά, στις 10:00 το πρωί της 1ης Αυγούστου, το σήμα του επανεμφανίστηκε – στην άλλη πλευρά του Ορμούζ.
Όπως αναφέρει το CNN, επρόκειτο για μέρος της πιο πρόσφατης τακτικής της πετρελαϊκής βιομηχανίας: νυχτερινές «σκοτεινές» διελεύσεις με συνοδεία αμερικανικού στρατού, με στόχο την αποφυγή ιρανικών επιθέσεων με drones.
Πώς λειτουργεί η «σκοτεινή» διέλευση
Με τη βοήθεια του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, πετρελαϊκές εταιρείες από τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Εμιράτα ναυλώνουν δεξαμενόπλοια που απενεργοποιούν τους αναμεταδότες τους, διασχίζουν το Ορμούζ και μεταφέρουν το πετρέλαιο στον Κόλπο του Ομάν. Εκεί το εκφορτώνουν σε πλοία που ανήκουν στους πελάτες τους και επιστρέφουν και πάλι μέσω των Στενών, μεταφέροντας έτσι το κόστος της ασφάλισης και τον κίνδυνο τυχόν επίθεσης από τους εμπορικούς μεταφορείς στην αμερικανική κυβέρνηση και στους ίδιους τους παραγωγούς.
Το CNN περιγράφει τη συνέχεια της διαδρομής: το πλοίο επανεμφανίστηκε αγκυροβολημένο κοντά στο εμιρατινό λιμάνι της Φουτζέιρα, δίπλα στο υπερδεξαμενόπλοιο Nave Electron. Τα δύο πλοία παρέμειναν μαζί για μία εβδομάδα, πραγματοποιώντας μεταφόρτωση πετρελαίου. Στις 8 Αυγούστου το Nave Electron αναχώρησε για το κινεζικό λιμάνι Νινγκμπό, ενώ το αρχικό πλοίο έγινε ξανά «σκοτεινό» στις 14 Αυγούστου, επιστρέφοντας στο Κατάρ την επόμενη ημέρα.
8-9 εκατομμύρια βαρέλια «στο σκοτάδι»
Σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας, η στρατηγική αποδίδει: μέσω των Στενών διακινούνται πλέον καθημερινά 8 έως 9 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Το CNN κατέγραψε πάνω από 12 μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο στον Κόλπο του Ομάν μέσα σε δύο ημέρες, με προορισμούς την Κίνα, την Ταϊβάν, τη Νότια Κορέα, τις Φιλιππίνες, το Βιετνάμ και την Ταϊλάνδη.
Το δίκτυο χαρακτηρίζει την τακτική ως ένα επικίνδυνο και δαπανηρό στοίχημα που προσφέρει προσωρινή ανακούφιση στην αγορά, όσο μια μόνιμη λύση —τερματισμός του πολέμου και οργανωμένο σχέδιο για τα Στενά— παραμένει μακριά.
Περίπου το 80% της κυκλοφορίας στα Στενά τις τελευταίες δύο εβδομάδες ήταν «σκοτεινή», με τα πλοία να πλέουν όσο το δυνατόν πιο κοντά στις ακτές του Ομάν, σύμφωνα με στοιχεία που αναφέρει το CNN. Λόγω της σύγκρουσης στην περιοχή, ορισμένα δεδομένα παρακολούθησης έχουν επίσης επηρεαστεί από παρεμβολές GPS, κάτι που δυσχεραίνει την ακριβή αναγνώριση των πλοίων. Η τακτική δεν είναι, ωστόσο, ασφαλής: το Ορμούζ στενεύει έως τα 23 μίλια, δεν υπάρχουν πολλά σημεία απόκρυψης για ένα τεράστιο δεξαμενόπλοιο, και τα ραντάρ εντοπίζουν πλοία ακόμη κι όταν το AIS είναι κλειστό.
Γιατί έφτασε η κρίση σε σημείο καμπής
Ο πόλεμος διαρκεί πολύ περισσότερο απ’ όσο πολλοί περίμεναν και έχει διαταράξει το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εφοδιασμού με πετρέλαιο επί έξι μήνες, φτάνοντας πλέον σε σημείο καμπής, όπως σημειώνει το CNN: δισεκατομμύρια βαρέλια έχουν εξαφανιστεί από τα εμπορικά αποθέματα, τα αμερικανικά αποθέματα έκτακτης ανάγκης βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, ενώ ούτε η εξάρτηση της Κίνας από τα δικά της αποθέματα —παράγοντας που έως τώρα απέτρεπε άνοδο στα 150 δολάρια— μπορεί να διαρκέσει επ’ αόριστον. Παράλληλα, επενδυτές και ψηφοφόροι χάνουν την υπομονή τους απέναντι στις υψηλές τιμές.
Εναλλακτικές διαδρομές και αποθέματα
Πέρα από τις «σκοτεινές» διελεύσεις, η Σαουδική Αραβία διοχετεύει περίπου 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσω του αγωγού East-West προς την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ άλλα 2 εκατ. βαρέλια κατευθύνονται μέσω εναλλακτικών διαδρομών. Η Βραζιλία, η Γουιάνα, η Βενεζουέλα και οι ΗΠΑ έχουν αυξήσει την παραγωγή τους, η Ουάσινγκτον έχει αποδεσμεύσει 400 εκατ. βαρέλια από τα στρατηγικά της αποθέματα, και η Κίνα στηρίζεται στα δικά της αποθέματα περιορίζοντας τις εισαγωγές.
Η πίεση είναι ήδη εντονότερη στα καύσιμα: τρία από τα τέσσερα μεγάλα κέντρα διύλισης παγκοσμίως αντιμετωπίζουν προβλήματα, καθώς ρωσικά διυλιστήρια πλήττονται από ουκρανικά drones και η Κίνα περιορίζει τις εξαγωγές της, μεταφέροντας την πίεση στα αμερικανικά διυλιστήρια της Ακτής του Κόλπου.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε καταφέρει επί μήνες να συγκρατεί τις τιμές υποσχόμενος πρόοδο στις διαπραγματεύσεις. Πλέον, όμως, οι ΗΠΑ στοχεύουν σε μια «συντριπτική οικονομική επιχείρηση» κατά του Ιράν και σε παρατεταμένο ναυτικό αποκλεισμό, με την τιμή του πετρελαίου να κινείται σταδιακά προς τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Οι «σκοτεινές» διελεύσεις, οι εναλλακτικοί αγωγοί και τα στρατηγικά αποθέματα έχουν αγοράσει χρόνο. Το ερώτημα είναι πόσος απομένει.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα
