Η κλιμάκωση της αντιπαράθεσης ανάμεσα στον Αμερικανό πρόεδρο και τον Ουκρανό ομόλογό του απειλεί να επηρεάσει την αμερικανική στρατιωτική συνδρομή προς το Κίεβο. Οι κρίσιμες πληροφορίες, οι δορυφορικές επικοινωνίες και οι πύραυλοι αεράμυνας που εξακολουθούν να εξαρτώνται από τις ΗΠΑ.
Σε μία από τις σοβαρότερες κρίσεις των σχέσεών τους φαίνεται να έχουν εισέλθει ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με τις εξελίξεις της τελευταίας εβδομάδας να εντείνουν την ανησυχία στο Κίεβο για το μέλλον της αμερικανικής υποστήριξης.
Σύμφωνα με ανάλυση των New York Times, η αντιπαράθεση έχει πλέον ξεπεράσει το επίπεδο της προσωπικής σύγκρουσης, καθώς στο επίκεντρο βρίσκεται η πρόσβαση της Ουκρανίας σε στρατιωτικές δυνατότητες κρίσιμες για την αντιμετώπιση της ρωσικής εισβολής.
Η απόδοση ευθυνών για την αύξηση των τιμών των καυσίμων, η προσωρινή χαλάρωση των περιορισμών στις πωλήσεις ρωσικού ντίζελ, η μονομερής ανακοίνωση ενεργειακής εκεχειρίας και οι δημόσιες αμφισβητήσεις της πολιτικής νομιμοποίησης του Ζελένσκι συνέβαλαν στην κλιμάκωση της έντασης. Την ίδια στιγμή, οι αναφορές για περιορισμούς στο στρατιωτικό δορυφορικό δίκτυο Starshield ενίσχυσαν τους φόβους ότι η διαφωνία μπορεί να έχει άμεσο αντίκτυπο στο πεδίο των επιχειρήσεων.
Η εβδομάδα της κλιμάκωσης
Ο Τραμπ απέδωσε στην Ουκρανία την ευθύνη για την άνοδο των τιμών του ντίζελ, ενώ προχώρησε σε προσωρινή χαλάρωση κυρώσεων που αφορούν τις πωλήσεις ρωσικών πετρελαϊκών προϊόντων, επιδιώκοντας να περιορίσει το ενεργειακό κόστος. Παράλληλα, ανακοίνωσε ενεργειακή εκεχειρία, την οποία παρουσίασε ως συμφωνία για τον περιορισμό των επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Η αμερικανική εφημερίδα επισημαίνει ότι οι κινήσεις αυτές ενδέχεται να ωφελούν περισσότερο τη Μόσχα, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος έφτασε να ζητήσει την ανάδειξη νέου προέδρου στην Ουκρανία.
Ο Ζελένσκι αντέδρασε έντονα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η στάση της Ουάσιγκτον ευνοεί τη Ρωσία, την ώρα που οι επιθέσεις εναντίον ουκρανικών στόχων συνεχίζονται. Δήλωσε, μάλιστα, ότι η χώρα του θα επαναλάβει τις επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια, παρά την ανακοίνωση περί ενεργειακής εκεχειρίας.
Ερωτηθείς από τον δημοσιογράφο Πιρς Μόργκαν εάν θεωρεί ότι η Ουκρανία χάνει τις ΗΠΑ ως σύμμαχο, απάντησε καταφατικά. Από την πλευρά του, ο Τραμπ δήλωσε στο Newsmax ότι ο Ζελένσκι δεν είναι κατάλληλος συνομιλητής για συνεργασία.
Στο επίκεντρο το Starshield
Πρόσθετη ανησυχία προκαλούν οι αναφορές για αιφνίδιους περιορισμούς στη χρήση του Starshield, της στρατιωτικής εκδοχής του δορυφορικού δικτύου Starlink, το οποίο διαχειρίζεται η SpaceX του Έλον Μασκ.
Οι υπηρεσίες δορυφορικών επικοινωνιών αποτελούν σημαντικό εργαλείο για τον συντονισμό των ουκρανικών δυνάμεων και τη διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων. Σύμφωνα με τους New York Times, οι περιορισμοί επηρέασαν τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών και άλλες επιχειρησιακές δραστηριότητες.
Ο Μασκ άφησε να εννοηθεί ότι οι αποφάσεις για τον περιορισμό της πρόσβασης στο Starshield συνδέονται με την αμερικανική στρατιωτική διοίκηση και τον πρόεδρο, ενώ τάχθηκε επίσης υπέρ της αντικατάστασης του Ζελένσκι. Οι εξελίξεις προκάλεσαν αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον, με διακομματική ομάδα γερουσιαστών να ζητά διερεύνηση του ζητήματος.
Τα κρίσιμα όπλα και οι πληροφορίες που χρειάζεται το Κίεβο
Το ενδεχόμενο αναστολής της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας αποτελεί το σοβαρότερο σενάριο για την Ουκρανία. Παρά την ενίσχυση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας της, η χώρα εξακολουθεί να εξαρτάται από τις ΗΠΑ σε κρίσιμους τομείς.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι πληροφορίες για τον έγκαιρο εντοπισμό ρωσικών πυραυλικών επιθέσεων, τα ανταλλακτικά για τα μαχητικά F-16, οι πύραυλοι που χρησιμοποιούνται κατά εχθρικών ραντάρ και, κυρίως, οι αναχαιτιστικοί πύραυλοι Patriot.
Τα τελευταία αποτελούν βασικό μέσο προστασίας των ουκρανικών πόλεων από βαλλιστικές απειλές. Μια διακοπή των προμηθειών θα περιόριζε τις δυνατότητες της ουκρανικής αεράμυνας, σε μια περίοδο κατά την οποία τα αποθέματα των συγκεκριμένων πυραύλων βρίσκονται υπό πίεση, μεταξύ άλλων εξαιτίας των αναγκών που δημιουργεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Ο στρατιωτικός αναλυτής Όλεχ Κάτκοφ προειδοποιεί ότι χωρίς έγκαιρη ενημέρωση για τις επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους, οι πολίτες θα διαθέτουν λιγότερο χρόνο για να φτάσουν σε καταφύγια. Αντίστοιχα, ο Νίκο Λάνγκε, πρώην αξιωματούχος του γερμανικού υπουργείου Άμυνας, επισημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες δεν μπορούν να υποκαταστήσουν πλήρως τις αμερικανικές δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης.
Τα πλήγματα στο Κίεβο εντείνουν την ανησυχία
Ουκρανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι δεν έλαβαν εγκαίρως προειδοποιήσεις από τους συμμάχους τους για δύο κύματα πυραυλικών επιθέσεων κατά του Κιέβου, την Τρίτη και την Τετάρτη. Σύμφωνα με τις αναφορές, οι σειρήνες συναγερμού ενεργοποιήθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα με την άφιξη των πυραύλων στους στόχους τους.
Δεν έχει διευκρινιστεί γιατί δεν υπήρξε προηγούμενη ενημέρωση. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι χρησιμοποιήθηκαν πύραυλοι S-400, οι οποίοι μπορούν να πλήξουν στόχους σε μικρές αποστάσεις με πολύ μεγάλη ταχύτητα, αφήνοντας περιορισμένο χρόνο αντίδρασης.
Ωστόσο, η χρονική σύμπτωση των περιστατικών με τις αναφορές για περιορισμούς στο Starshield ενίσχυσε την ανησυχία για την αξιοπιστία της στρατιωτικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ. Δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι τα δύο ζητήματα συνδέονται άμεσα.
Η Ουκρανία έχει ενισχυθεί, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ
Η Ουκρανία έχει περιορίσει την εξάρτησή της από ορισμένα αμερικανικά οπλικά συστήματα, αναπτύσσοντας τη δική της αμυντική παραγωγή. Παράλληλα, μετά την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι ΗΠΑ άλλαξαν την πολιτική τους για τις στρατιωτικές προμήθειες, απαιτώντας από το Κίεβο και τους Ευρωπαίους συμμάχους του να καλύπτουν το κόστος των όπλων.
Η εξέλιξη αυτή προσφέρει στην ουκρανική ηγεσία μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων, χωρίς όμως να εξαλείφει την ανάγκη για αμερικανική συνδρομή. Οι δυνατότητες συλλογής πληροφοριών, η υποστήριξη συγκεκριμένων οπλικών συστημάτων και η προμήθεια πυραύλων Patriot παραμένουν τομείς στους οποίους η ευρωπαϊκή συνδρομή δεν επαρκεί για να καλύψει πλήρως το κενό.
Η Σολομίγια Μπομπρόφσκα, μέλος της Επιτροπής Άμυνας του ουκρανικού Κοινοβουλίου, υπογραμμίζει την ανάγκη εξεύρεσης εναλλακτικών λύσεων, ξεκαθαρίζοντας παράλληλα ότι το Κίεβο δεν προτίθεται να εγκαταλείψει τον αγώνα του.
Το μήνυμα Ζελένσκι από τις Βρυξέλλες
Το κλίμα δυσπιστίας αποτυπώθηκε και σε συνέντευξη Τύπου του Ουκρανού προέδρου στο Βέλγιο. Όταν ρωτήθηκε εάν πιστεύει ότι ο Τραμπ τον χρησιμοποιεί ως αποδιοπομπαίο τράγο για τα πολιτικά προβλήματα που αντιμετωπίζει, ο Ζελένσκι χαμογέλασε, έκανε μια παρατεταμένη παύση και απάντησε: «Αυτή είναι η απάντησή μου».
Το περιστατικό ανέδειξε τη δυσκολία αποκατάστασης της εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο ηγετών, σε μια περίοδο κατά την οποία οι αποφάσεις της Ουάσιγκτον μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τις στρατιωτικές δυνατότητες της Ουκρανίας.
Μια κρίση με συνέπειες και για τη Δύση
Αναλυτές που επικαλούνται οι New York Times εκτιμούν ότι η συνέχιση της αντιπαράθεσης δεν εξυπηρετεί ούτε την Ουκρανία ούτε τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Η αποδυνάμωση της συνεργασίας μεταξύ του Κιέβου και των δυτικών συμμάχων του θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετα περιθώρια κινήσεων για τη Μόσχα.
Την ίδια στιγμή, η στάση του Τραμπ προκαλεί αντιδράσεις και στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ακόμη και μεταξύ Ρεπουμπλικανών που διαφωνούν με την προσέγγισή του απέναντι στην Ουκρανία. Οι επερχόμενες ενδιάμεσες εκλογές προσθέτουν μια ακόμη πολιτική διάσταση στην κρίση, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος καλείται να διαχειριστεί τόσο τις πιέσεις για τις τιμές των καυσίμων όσο και τις διαφωνίες στο ίδιο του το κόμμα.
Το βασικό ερώτημα είναι πλέον εάν η αντιπαράθεση θα περιοριστεί στη δημόσια ανταλλαγή αιχμών ή θα οδηγήσει σε συγκεκριμένες αποφάσεις για τη στρατιωτική συνεργασία. Για την Ουκρανία, η διατήρηση της πρόσβασης σε κρίσιμες πληροφορίες, δορυφορικές υπηρεσίες και συστήματα αεράμυνας παραμένει καθοριστική για την άμυνά της.
Παρά τη μεγαλύτερη στρατιωτική αυτονομία που έχει αποκτήσει, το Κίεβο εξακολουθεί να χρειάζεται αμερικανική υποστήριξη σε τομείς που δύσκολα μπορούν να καλυφθούν άμεσα από άλλους συμμάχους. Γι’ αυτό και η κρίση στις σχέσεις Τραμπ – Ζελένσκι δεν αφορά πλέον μόνο τους δύο προέδρους, αλλά και την ικανότητα της Δύσης να διατηρήσει ενιαία στάση απέναντι στη ρωσική εισβολή.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα
