Η πιθανότητα ενός νέου κύκλου στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία, καθώς οι κινήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και οι προετοιμασίες του Ιράν ενισχύουν τους φόβους για επανέναρξη των εκτεταμένων εχθροπραξιών μετά τις επικείμενες εκλογές σε ΗΠΑ και Ισραήλ.
Η σύγκρουση, την οποία ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε αρχικά εκτιμήσει ότι θα μπορούσε να ολοκληρωθεί μέσα σε λίγες εβδομάδες, βρίσκεται πλέον στον ένατο μήνα της, με τις προοπτικές αποκλιμάκωσης να παραμένουν περιορισμένες.
Σύμφωνα με το Bloomberg, ο Τραμπ έχει αφήσει επανειλημμένα ανοιχτό το ενδεχόμενο επανάληψης των αμερικανικών πληγμάτων εναντίον του Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου. Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον ενισχύει τη στρατιωτική παρουσία της στην περιοχή, προετοιμάζοντας περισσότερες επιχειρησιακές επιλογές σε περίπτωση νέας επίθεσης.
Ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία οι ΗΠΑ
Στον Περσικό Κόλπο κατευθύνεται τρίτη ομάδα κρούσης αμερικανικού αεροπλανοφόρου, μαζί με επιπλέον 10.000 ναύτες και πεζοναύτες. Η ανάπτυξη των συγκεκριμένων δυνάμεων προσφέρει στην αμερικανική στρατιωτική ηγεσία μεγαλύτερη ευχέρεια κινήσεων, εφόσον ληφθεί απόφαση για επανέναρξη των επιχειρήσεων.
Παράλληλα, ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, πραγματοποίησε αιφνιδιαστική επίσκεψη στο Ισραήλ, όπου συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, λίγες ημέρες πριν από τις ισραηλινές εκλογές.
Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με δημοσιεύματα, έχει περιοριστεί η παρουσία προσωπικού σε αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις της Μέσης Ανατολής, οι οποίες έχουν αποτελέσει στόχο ιρανικών αντιποίνων.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έδωσε επίσης εντολή αποχώρησης σε ορισμένους διπλωμάτες και μέλη των οικογενειών τους από τη Σαουδική Αραβία, μετά την επέκταση των επιθέσεων των Χούθι στο έδαφος της χώρας.
Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι έχουν πραγματοποιήσει επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον του αεροδρομίου του Ριάντ και ενεργειακών εγκαταστάσεων, με αποτέλεσμα δεκάδες νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες.
Το Ιράν προετοιμάζει αντίποινα σε ολόκληρη την περιοχή
Η Τεχεράνη αντιμετωπίζει ως πιθανό το ενδεχόμενο νέων αμερικανικών βομβαρδισμών κατά την περίοδο των ενδιάμεσων εκλογών και επεξεργάζεται σχέδια αντιποίνων σε διάφορα σημεία της Μέσης Ανατολής.
Σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει τον σχεδιασμό του Ιράν και επικαλείται το Bloomberg, στους πιθανούς στόχους περιλαμβάνονται το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η ίδια πηγή εκτιμά ότι το πιο επικίνδυνο διάστημα θα είναι εκείνο ανάμεσα στις αμερικανικές εκλογές και την ανάληψη καθηκόντων από το νέο Κογκρέσο, στις αρχές Ιανουαρίου.
Κατά την εκτίμησή της, μια συμφωνία που θα επέτρεπε τόσο στην Ουάσινγκτον όσο και στην Τεχεράνη να παρουσιάσουν την έκβαση της σύγκρουσης ως επιτυχία αποτελεί τη μοναδική ρεαλιστική διέξοδο.
Ανησυχία επικρατεί και στις χώρες του Κόλπου, με αξιωματούχους να θεωρούν ιδιαίτερα πιθανή την επανέναρξη των εχθροπραξιών και να φοβούνται ότι ένας νέος γύρος συγκρούσεων θα μπορούσε να αποδειχθεί ακόμη πιο καταστροφικός.
Το κλίμα επιβαρύνουν και οι δηλώσεις του Τραμπ, ο οποίος την Πέμπτη υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ έχουν προκαλέσει συντριπτικά πλήγματα στο Ιράν, αφήνοντας παράλληλα ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Κλιμακώνονται οι επιθέσεις στο Στενό του Ορμούζ
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στο Στενό του Ορμούζ, όπου οι ιρανικές επιθέσεις εναντίον πλοίων εμφανίζονται πλέον συχνότερες και περισσότερο καταστροφικές.
Αξιωματούχοι της ναυτιλίας και της ναυτικής ασφάλειας αποδίδουν την αυξημένη αποτελεσματικότητα των επιθέσεων στη χρήση κατευθυνόμενων πυραύλων αντί για επιθετικά drones.
Η Ασλί Αϊντιντάσμπας, ειδικός σε ζητήματα Μέσης Ανατολής στο Ινστιτούτο Brookings, εκτιμά ότι οι εξελίξεις παραπέμπουν σε επανέναρξη του πολέμου και σε μια μεγάλης κλίμακας εκστρατεία βομβαρδισμών, επισημαίνοντας ωστόσο ότι ο χρόνος εκδήλωσής της παραμένει αβέβαιος.
Οι εκλογές σε ΗΠΑ και Ισραήλ αλλάζουν τις ισορροπίες
Η πολιτική συγκυρία αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τις αποφάσεις της Ουάσινγκτον και του Τελ Αβίβ.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου ενδέχεται να οδηγήσουν τους Ρεπουμπλικανούς στην απώλεια του ελέγχου ενός ή και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου. Η δυσαρέσκεια για τις υψηλές τιμές των καυσίμων και το οικονομικό κόστος του πολέμου επιβαρύνει την εικόνα της κυβέρνησης Τραμπ.
Αντίστοιχα, στο Ισραήλ, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου διεκδικεί την επανεκλογή του σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη πολιτική αναμέτρηση.
Σύμφωνα με τον Άλι Βαέζ, ειδικό σε θέματα Μέσης Ανατολής του International Crisis Group, μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση θα μπορούσε να εξυπηρετήσει τους πολιτικούς υπολογισμούς και των δύο ηγετών.
Για τον Νετανιάχου, η επανέναρξη των συγκρούσεων θα μπορούσε να αποτελέσει μέσο πίεσης προς τους πολιτικούς του αντιπάλους για τη συγκρότηση κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Για τον Τραμπ, μια νέα επίθεση θα μπορούσε να προβληθεί ως επίδειξη αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος.
Ο Βαέζ προειδοποιεί, πάντως, ότι μια τέτοια επιλογή ενδέχεται τελικά να έχει το αντίθετο πολιτικό αποτέλεσμα από εκείνο που επιδιώκουν οι δύο ηγέτες.
Την ίδια στιγμή, υψηλόβαθμος Ευρωπαίος διπλωμάτης επισημαίνει ότι οι εκλογικές αναμετρήσεις δυσκολεύουν τις προσπάθειες αποτροπής μιας νέας σύγκρουσης, καλώντας τη διεθνή κοινότητα να εντείνει τις διπλωματικές πρωτοβουλίες.
Οι ισραηλινές εκλογές έχουν προγραμματιστεί για την Τρίτη και είναι οι πρώτες μετά τις επιθέσεις της Χαμάς το 2023, που αποτέλεσαν την αφετηρία των πολεμικών συγκρούσεων στη Γάζα και στον Λίβανο.
Σε περίπτωση ήττας του Νετανιάχου, ο βασικός αντίπαλός του, Γκάντι Άιζενκοτ, ενδέχεται να εμφανιστεί λιγότερο πρόθυμος να οδηγήσει άμεσα τη χώρα σε νέα πολεμική αναμέτρηση με το Ιράν.
Η οικονομική πίεση και οι κίνδυνοι για τον Περσικό Κόλπο
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει αυξήσει τους τελευταίους μήνες την οικονομική πίεση προς την Τεχεράνη, διατηρώντας αυστηρό ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια και διευρύνοντας τις κυρώσεις εναντίον χωρών που συνεχίζουν τις εμπορικές συναλλαγές με το Ιράν.
Παρότι οι κυρώσεις δεν έχουν αποδώσει στον βαθμό που αναμενόταν, ο αποκλεισμός εξακολουθεί να προκαλεί σημαντικές επιπτώσεις στην ιρανική οικονομία.
Ωστόσο, η ενίσχυση της πίεσης δημιουργεί τον κίνδυνο η Τεχεράνη να απαντήσει με νέες επιθέσεις εναντίον στόχων σε ολόκληρη την περιοχή του Κόλπου.
Ο Μπράντλεϊ Μπόουμαν, ειδικός σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας στο Foundation for Defense of Democracies, θεωρεί ότι η Ουάσινγκτον θα ήταν προτιμότερο να επιτρέψει στην υφιστάμενη στρατηγική να συνεχίσει να αποδίδει, αντί να προχωρήσει άμεσα σε νέα στρατιωτική επιχείρηση.
Η Τεχεράνη αφήνει ανοιχτό το παράθυρο της διπλωματίας
Παρά την ένταση, το Ιράν δηλώνει ότι εξακολουθεί να εξετάζει το ενδεχόμενο επιστροφής στις διαπραγματεύσεις.
Ο υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, με άρθρο του στους Financial Times, υποστήριξε ότι η χώρα του είναι διατεθειμένη να δώσει ακόμη μία ευκαιρία στη διπλωματία, υπό την προϋπόθεση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιδείξουν πραγματική πρόθεση για την επίτευξη μιας δίκαιης συμφωνίας που θα τερματίζει οριστικά τη σύγκρουση.
Παράλληλα, ωστόσο, εξέφρασε έντονο σκεπτικισμό για τις πιθανότητες άμεσης προόδου, καθώς οι πρόσφατες διπλωματικές προσπάθειες δεν είχαν αποτέλεσμα.
Το πολιτικό κόστος για τον Τραμπ και η εκτίναξη του πετρελαίου
Η παρατεταμένη σύγκρουση έχει προκαλέσει σημαντική πολιτική φθορά στον Αμερικανό πρόεδρο, με τις οικονομικές συνέπειες να γίνονται ολοένα πιο αισθητές στους πολίτες.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Pew Research Center, που πραγματοποιήθηκε από τις 28 Σεπτεμβρίου έως τις 4 Οκτωβρίου, περίπου δύο στους τρεις Αμερικανούς αποδοκιμάζουν τους χειρισμούς του Τραμπ στον πόλεμο με το Ιράν.
Παράλληλα, σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες θεωρούν ότι η σύγκρουση θα συνεχιστεί για περισσότερο από έναν ακόμη χρόνο.
Οι διαταραχές στην ενεργειακή τροφοδοσία από τον Περσικό Κόλπο έχουν οδηγήσει την τιμή του πετρελαίου Brent σε άνοδο άνω του 80% από την αρχή του έτους, προκαλώντας σημαντικές αυξήσεις στις τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ.
Το αυξημένο κόστος ζωής αποτελεί πλέον βασικό πολιτικό πρόβλημα για τους Ρεπουμπλικανούς ενόψει των εκλογών.
Σε προεκλογική συγκέντρωση στην Τζόρτζια, το Σάββατο, ο Τραμπ επέμεινε ότι η άνοδος των τιμών του πετρελαίου έχει προσωρινό χαρακτήρα και ότι θα ακολουθήσει σημαντική αποκλιμάκωση όταν ολοκληρωθεί ο πόλεμος και αποκατασταθεί η ομαλή διέλευση των πλοίων από το Στενό του Ορμούζ.
Παρά τις προσπάθειες των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων να διευκολύνουν τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή, οι επιθέσεις στη Σαουδική Αραβία έχουν προκαλέσει νέα ανοδική πίεση στις διεθνείς τιμές.
Ανοδικά κινούνται και τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent, καθώς οι αγορές προσπαθούν να αποτιμήσουν το ενδεχόμενο νέας αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης μετά τις εκλογές.
Bloomberg Economics: Αυξημένη η πιθανότητα νέας πολεμικής κλιμάκωσης
Σε ανάλυσή τους, οι οικονομολόγοι του Bloomberg Economics Ντίνα Εσφαντιάρι, Ζιάντ Νταούντ και Μπέκα Βάσερ συγκρίνουν τη σημερινή κατάσταση στη Μέση Ανατολή με το κλίμα που επικρατούσε τον Φεβρουάριο, πριν από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν.
Όπως επισημαίνουν, οι επικείμενες εκλογές σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ, οι σοβαρές διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μέσω του Στενού του Ορμούζ και η σκληρότερη στάση της Τεχεράνης δημιουργούν ένα ακόμη πιο περίπλοκο περιβάλλον.
Κατά την εκτίμησή τους, οι συγκεκριμένοι παράγοντες δεν περιορίζουν τον κίνδυνο νέας σύγκρουσης, αλλά αντίθετα ενισχύουν την πιθανότητα επανέναρξης των εκτεταμένων στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή.
Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα
