Η αίθουσα Διδασκαλίας των Φίλων του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών αποδείχθηκε πάρα πολύ μικρή για να χωρέσει την Τρίτη 10 Νοεμβρίου, όχι μόνον το κοινό και τους φίλους, αλλά πολύ περισσότερο τη συγκίνηση και τις θύμησες που συνόδευσαν την παρουσίαση του βιβλίου «Αχ Μαρία 1980-1990», καρπού της συζήτησης του Γιάννη Ζουγανέλη με τον Αποστόλη Τουμανίδη, που άνοιξε το κουτί της μνήμης και ζωντάνεψε εκείνο το πολιτιστικό γεγονός που άφησε ανεξίτηλο στίγμα στα μουσικά δρώμενα μιας ολάκερης εποχής κι επηρέασε βαθιά κατοπινές παραγωγές και άλλων καλλιτεχνών.
Η νοσταλγική αναπόληση, με τη συμμετοχή εκτός του Γιάννη Ζουγανέλη και άλλων συντελεστών (ανάμεσά τους η Ισιδώρα Σιδέρη, ο Κώστας Τουρνάς, ο Γιάννης Νταλιάνης, η Σοφία Βόσσου, η Βάσια Τριφύλλη και πολλοί άλλοι) εξελίχθηκε το βράδυ της Τρίτης σε μία δημιουργική και συνάμα διασκεδαστική εξιστόρηση και τροφή για σκέψη πάνω σε εκείνο το φαινόμενο που καθόρισαν ριζικά οι παραστάσεις του «Αχ Μαρία». Εκείνου, της δημιουργίας ενός πολυθεάματος, το οποίο υπήρξε ουσιαστικά η εισαγωγή στη χώρα μας του φαινομένου «Μουσική-Θέατρο», το οποίο άνθισε σε προγενέστερες δεκαετίες στη Γαλλία με μορφές όπως ο Ζακ Μπρελ ή στην Ιταλία, με τους Τζόρτζο Γκάμπερ, Ντάριο Φο, Έντσο Γιαννάτσι και γιατί όχι–λόγω της ατμοσφαιρικότητας και των στίχων του, τον Πάολο Κόντε. Στην αποκαλυπτική συνομιλία με τον Α. Τουμανίδη, ο Γιάννης Ζουγανέλης, ζωντάνεψε μπροστά στο κοινό έναν ολόκληρο κόσμο που ξεκινώντας εκ των ενόντων και με πενιχρά μέσα, εξακοντίστηκε πέρα από τα Εξάρχεια και σημάδεψε την αθηναϊκή νυχτερινή και πολιτιστική ζωή.
Αυτό τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον Γιώργη-Βύρωνα Δάβο κι ο Γ. Ζουγανέλης: «Οι παλιότεροι το ξέρουνε. Οι νέοι όμως όχι και, γι’ αυτό και γράψαμε μαζί με τον Αντώνη Τουμανίδη το βιβλίο. Είναι ανάγκη να γνωρίζουν την πρωτογενή, την παρθενογενή σκέψη και την παρθενογενή καλλιτεχνική κατάθεση. Το “ Αχ Μαρία” ξεκίνησε από το πουθενά από μία πρόταση του ιδιοκτήτη στον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, το όνομα δόθηκε από τον Νικόλα Άσιμο, και από το ’80 αυτό που συνέβη στο “Αχ Μαρία” δημιούργησε μια σχολή, καλώς ή κακώς, που πολλοί την ακολούθησαν με ανάλογο τρόπο. Άλλοτε ο τρόπος ήταν συγγενής, άλλοτε ήταν διάφορος. Όμως δημιούργησε μια σχολή, η οποία ακόμα υπάρχει».
Όπως τόνισε ο Γιάννης Ζουγανέλης στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η περίοδος του «Αχ Μαρία» ήταν όμως «μια σημαντική περίοδος, 10 χρόνια, όπου βρεθήκαμε με όλους τους ηλεκτρισμένους σε ενέργεια ανθρώπους, συμπράξαμε, κάναμε πράγματα. Φαντάσου ότι το ξεκινήσαμε την πρώτη χρονιά με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, την Ισιδώρα Σιδέρη, τη Σοφία Βόσσου, την Εύη Αρνακή, με μία εξαιρετική ορχήστρα σε έναν χώρο που -θα το πω εδώ- καταδικό μας, που τον δημιουργήσαμε εμείς. Και ένας άνθρωπος που μας χρηματοδοτούσε τότε με πενιχρές λογικές, αλλά που καταξιώθηκε στη συνείδηση του κοινού κι ο κόσμος μας αποδέχτηκε. Αυτό για μένα έχει πολύ μεγάλη σημασία».
Έφερε το ροκ στο προσκήνιο
Ουσιαστικά θα μπορούσε κανείς να πει ότι το «Αχ Μαρία» μαζί και με την επόμενη δισκογραφία έφερε το ροκ στο προσκήνιο και το καθιέρωσε ως δημοφιλή μουσική, που κι αυτή εκφράζει τις λαϊκές προσδοκίες. Όπως τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Γ. Ζουγανέλης «το ροκ είναι η ψυχή της σύγχρονης ζωής. Γιατί το ροκ και το ελληνικό ροκ, πάντα και πριν από άλλα είδη έκανε παρεμβάσεις σε θέματα ανισότητας, σε θέματα της διαφορετικότητας. Αποδεχόταν τους ανθρώπους με μία έννοια για να ανέβει ο άνθρωπος σαν συνείδηση, σαν αισθητική. Αλλά το ροκ υπάρχει παντού. Το ροκ είναι σκέψη ζωής. Και βέβαια είναι, όπως σου είπα, ηλεκτρισμένο, είναι καλό. Εμένα μ’ αρέσει πολύ το ελληνικό ροκ, να πω γιατί: γιατί έχει τη δική του γλώσσα, τον δικό του τρόπο, τους δικούς του καλλιτέχνες. Μέσα στο “Αχ Μαρία” ήτανε… είδαμε ουσιαστικά ένα πράγμα που δεν ήτανε η μουσική όπως την ξέραμε παλιά, μέχρι τότε. Δηλαδή μέσα στις ορχήστρες, όλα αυτά… ξαφνικά βρεθήκαμε μπροστά σε ένα πολυθέαμα. Θέατρο, σκετς, νικητική κριτική… Είναι πολύ σημαντικό αυτό».
Με τον γνωστό του οίστρο, ο Γιάννης Ζουγανέλης επεσήμανε στην εκδήλωση πως πιστεύει στο εντελώς ανθρώπινο, συχνά θαυμαστικό, «Αχ» και καθόλου στο «Ωχ», του πόνου και της απελπισίας. Αυτή η φράση περικλείει κι ολόκληρη τη φιλοσοφία του χώρου, γιατί το «Αχ Μαρία» δεν στάθηκε ποτέ ένας απλός χώρος αναψυχής ή μια τυπική μουσική σκηνή, αλλά ήταν ένα ζωντανό κύτταρο ελευθερίας. Ο ίδιος πρόσθεσε πως εκείνο που πρώτιστα τον ένοιαζε ήταν να απευθύνεται όχι στη διανόηση, αλλά στον καθημερινό άνθρωπο του μόχθου–άλλωστε αυτοί ήσαν που αναγνώρισαν στην αυθεντικότητα των καλλιτεχνών από τη σκηνή του «Αχ Μαρία» την ίδια τους τη φωνή κι η παρακαταθήκη που άφησαν αυτοί οι άνθρωποι δεν έχει ημερομηνία λήξης.
Ιδιαίτερα συναισθηματική ήταν κι η τοποθέτηση της Ισιδώρας Σιδέρη, που παίρνοντας τον λόγο μίλησε για τη βαθιά εσωτερική διάσταση που είχε ο χώρος για την ίδια: «Εγώ στο “Αχ Μαρία” πήγα για να κάνω ψυχοθεραπεία. Μέσα από τα τραγούδια που επέλεγα να τραγουδήσω, ανακάλυπτα και αποκάλυπτα αυτό που είμαι». Οι αφηγήσεις της Σιδέρη μετέφεραν το κοινό πίσω στα καμαρίνια, στα ρούχα που επέλεγε για κοστούμια και τα μεταποιούσε διαρκώς, στις μυρωδιές από τον κοκκινιστό τραχανά που ετοίμαζε όταν γράφονταν τα κείμενα, στις ατέλειωτες προετοιμασίες και στη ζεστασιά μιας οικογένειας που νοιαζόταν ο ένας για τον άλλον, φιλοξενώντας συγχρόνως φιγούρες της πόλης και πλανόδιους.
Ο αιρετικός χαρακτήρας
Από την πλευρά του, ο ηθοποιός Γιάννης Νταλιάνης εστίασε στον ανατρεπτικό, αιρετικό χαρακτήρα των παραστάσεων, υπενθυμίζοντας και την συμβολή του Διονύση Σαββόπουλου, που μαζί του έγινε από σκηνής του «Αχ Μαρία» για πρώτη φορά η απόδοση των «Μιμιάμβων» του Ηρώνδα. Όπως τόνισε ο ίδιος «εκείνη την εποχή ήμασταν anti-correct.Τώρα το correct μερικές φορές γίνεται μια σχολαστικότητα που εμποδίζει την τέχνη. Η τέχνη πρέπει να ‘ναι και αναρχική και να ανατρέπει». Όπως επεσήμανε ο ασυμβίβαστος χαρακτήρας των συντελεστών του «Αχ Μαρία», διαπερνούσε κάθε νούμερο, κάθε σατιρικό σκετς και κάθε μουσική αυτοσχεδιαστική στιγμή.
Για τον ανατρεπτικό, αναρχικό, ρόλο της τέχνης μίλησε κι ο μεγάλος τραγουδοποιός Κώστας Τουρνάς, προσθέτοντας πως η «τέχνη πρέπει να είναι δημιουργική, διεσδυτική». Επίσης αναφέρθηκε ιδιαίτερα στην γενικότερη παρεΐστικη ατμόσφαιρα που κυριαρχούσε στο «Αχ Μαρία», που έβγαινε και στον κόσμο, γεγονός που το αποδείκνυε το επεισόδιο με τον κατάμεστο χώρο μία νύκτα με σοβαρά επεισόδια στα Εξάρχεια. «Το πανηγύρι, το γλέντι, δεν ήταν μόνο στη σκηνή.. Η ευχαρίστηση δεν ήταν μόνο στη σκηνή αν ένιωθες ότι κάτι προσφέρεις. Ήταν και στο καμαρίνι, ήταν και στην πρόβα, ήταν και στο σπίτι όταν ήμασταν», πρόσθεσε ο Κώστας Τουρνάς.
Για τη Σοφία Βόσσου, η εμπειρία του «Αχ Μαρία» ήταν καταλυτική για τη σταδιοδρομία της, γιατί ουσιαστικά εκεί καθιερώθηκε. «Ήταν τα πρώτα μου βήματα όπως είπατε, ύστερα από την μπουάτ του Γιάννη Αργύρη. Γιατί εκεί με είδε ο Βασίλης(Παπακωνσταντίνου). Και μου λέει “σκοπεύουμε να κάνουμε στα Εξάρχεια έτσι κι έτσι” και όταν το κάνανε, με βούτηξε», τόνισε η Σ. Βόσσου, εξιστορώντας με συγκίνηση και άλλα επεισόδια από τα καμαρίνια, που αποδείκνυαν το δέσιμο μίας παρέας.
Μιλώντας μάλιστα στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον Γ-Β.Δάβο, η Σοφία Βόσσου επεσήμανε πως «η σημασία είναι ότι τα πράγματα που έχουν μείνει χαραγμένα στη συνείδηση του κόσμου και άνοιξαν δρόμους -γιατί το “Αχ Μαρία” άνοιξε δρόμο και το αντιγράψαν πάρα πολύ μετά, πολλές γενιές, και γίναν διάφορα πράγματα πάνω στη σκηνή του «Αχ Μαρία»- δεν πεθαίνουν και δεν θα πεθάνουν ποτέ». Πρόσθεσε δε πως οι παραστάσεις αυτές συνέβαλαν στην αναγνώριση μιας ολόκληρης σκηνής και πολλών καλλιτεχνών, «καθώς έφερε το εναλλακτικό, γενικά το πρωτοπόρο, το καφεθέατρο, που δεν υπήρχε τότε σαν είδος στην Ελλάδα».
Το βιβλίο για το «Αχ Μαρία», δεν είναι απλά μία καταγραφή, η συλλογή κάποιων αναμνήσεων, το δημιουργικό έπος μίας παρέας, αλλά αποτελεί ένα σημαντικό ιστορικό ντοκουμέντο για το πώς η δράση αυτή μίας ομάδας καλλιτεχνών συνέβαλε όχι απλά στην εξέλιξη μιας μουσικής πρωτοπορίας στην ελληνική σκηνή και στον χώρο της ροκ, αλλά στην ανάπτυξη και καθιέρωση ενός γενικότερου πολιτιστικού γεγονότος που έκτοτε δημιούργησε μία ιδιαίτερη σχολή και πολλούς ακολούθους μέχρι και σήμερα.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
