Οι φιλίες μπορούν να προσφέρουν συναισθηματική στήριξη, ασφάλεια και συντροφικότητα. Όταν, όμως, χαρακτηρίζονται από χειραγώγηση, πίεση ή αποκλεισμό, μπορεί να μετατραπούν σε πηγή έντονου ψυχικού κόστους.
Το πώς βιώνεται μια τοξική φιλία εξέτασαν οι Muhammad Arifin και Andi Muspida, μέσα από συνεντεύξεις με προπτυχιακούς φοιτητές που είχαν ζήσει τέτοιες σχέσεις. Τα ευρήματα, όπως τα συνοψίζει η κλινική ψυχολόγος Δρ. Vinita Mehta στο Psychology Today, ανέδειξαν τρία κοινά προειδοποιητικά σημάδια.
1. Συναισθηματική εξάντληση
Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν φιλίες που τους εξαντλούσαν ψυχικά, ιδιαίτερα όταν είχαν διάρκεια. Μίλησαν για σχέσεις χειριστικές, παθητικά επιθετικές, πιεστικές και αγχωτικές. Σε αρκετές περιπτώσεις, η ανάγκη αποδοχής έκανε πιο δύσκολη την απομάκρυνση. Όπως ανέφερε μια φοιτήτρια, καταλάβαινε ότι δεν της φέρονταν σωστά, αλλά φοβόταν πως, αν αντιδρούσε, θα αποκλειόταν από την ομάδα.
Με τον χρόνο, η συναισθηματική εξάντληση μπορούσε να οδηγήσει σε κοινωνική απόσυρση, δυσκολίες στις σπουδές και επιβάρυνση της ψυχικής υγείας.
2. Φόβος κοινωνικού αποκλεισμού
Ένα από τα πιο συχνά μοτίβα ήταν ο φόβος της απομόνωσης. Πολλοί συμμετέχοντες παρέμεναν σε τοξικές φιλίες όχι επειδή ένιωθαν πραγματική σύνδεση, αλλά επειδή φοβούνταν ότι χωρίς αυτές θα έμεναν μόνοι.
Η μελέτη περιγράφει αυτό το παράδοξο ως μια κατάσταση όπου το άτομο είναι παρόν στην παρέα, όμως δεν αισθάνεται πραγματικά ορατό ή σημαντικό. Η ανάγκη να ανήκει κάπου μπορεί να το κρατά σε σχέσεις που σταδιακά υπονομεύουν την αυτοεκτίμησή του.
3. Σταδιακή αποστασιοποίηση
Παρά το ψυχικό βάρος, αρκετοί συμμετέχοντες έκαναν λόγο για στιγμές κατά τις οποίες άρχισαν να βλέπουν πιο καθαρά τη δυναμική της σχέσης. Η απομάκρυνση δεν γινόταν πάντα απότομα. Στις περισσότερες περιπτώσεις ξεκίνησε με μικρές πράξεις αυτοπροστασίας ή με την υποστήριξη ενός πιο υγιούς ανθρώπου στο περιβάλλον τους.
Για ορισμένους, μια απλή επιβεβαίωση από κάποιον εκτός της τοξικής παρέας ήταν αρκετή για να θυμηθούν ότι «δεν χρειάζεται να αποδέχονται» συμπεριφορές που τους μειώνουν ή τους πληγώνουν.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι τοξικές φιλίες μπορεί να είναι ιδιαίτερα ανθεκτικές, επειδή πατούν πάνω στη σύγκρουση μεταξύ της ανάγκης για ένταξη και του κόστους της παραμονής σ’ ένα επιβλαβές περιβάλλον. Ωστόσο, η αναγνώριση της προσωπικής αξίας φαίνεται να είναι καθοριστική. Όταν ένα άτομο ανακτά την αίσθηση του εαυτού του, μπορεί πιο εύκολα να θέσει όρια και να απομακρυνθεί από σχέσεις που το εξαντλούν αντί να το στηρίζουν.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα
