Κάθε καλοκαίρι, όταν οι τουριστικοί προορισμοί γεμίζουν επισκέπτες, μια άλλη μετακίνηση πραγματοποιείται σχεδόν αθόρυβα. Χιλιάδες νέοι και νέες αφήνουν για μερικούς μήνες τις πόλεις και τα χωριά τους και μετακινούνται στα νησιά, αναζητώντας εργασία στην τουριστική οικονομία.
Για τους επισκέπτες είναι η περίοδος των διακοπών. Για εκείνους είναι η περίοδος της δουλειάς.
Η Πάρος είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ένα νησί που τα τελευταία χρόνια έχει γνωρίσει μεγάλη τουριστική ανάπτυξη και μαζί της σημαντικές αλλαγές στην οικονομία, στην καθημερινότητα και στην κοινωνική του ζωή. Πίσω από τα γεμάτα εστιατόρια, τις παραλίες και την εικόνα του καλοκαιρινού προορισμού υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος εργαζομένων που στηρίζει την τουριστική βιομηχανία.
Ποιοι είναι όμως αυτοί οι άνθρωποι; Γιατί επιλέγουν να δουλέψουν σεζόν; Τι αποκομίζουν και τι θυσιάζουν;
«Ήθελα να ξεφύγω από την επαρχία»
Ο Δημήτρης ήρθε στην Πάρο από τα Φάρσαλα. Η πρώτη του επαφή με το νησί έγινε σχεδόν τυχαία, μέσα από μια ανάρτηση ενός φίλου του στα κοινωνικά δίκτυα.
Ήταν ήδη χρόνια σερβιτόρος, αλλά όταν έφτασε στην Πάρο επέλεξε να ξεκινήσει από τη λάντζα. Ήθελε, όπως λέει, να απομακρυνθεί για λίγο από την ένταση της δουλειάς που έκανε επί περίπου δεκαπέντε χρόνια.
Η εξέλιξή του ήταν γρήγορη. Από τη λάντζα πέρασε στο σέρβις και σήμερα εργάζεται ως «Α» σερβιτόρος, έχοντας αναλάβει ένα μεγάλο μέρος των απαιτήσεων της δουλειάς.
Η Πάρος τού προσφέρει κάτι περισσότερο από ένα εποχικό εισόδημα.
«Λίγο η θάλασσα, λίγο οι νέες γνωριμίες, λίγο τα λεφτά που είναι καλά», λέει χαρακτηριστικά, στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Και προσθέτει πως οι έξι μήνες στο νησί «καθαρίζουν το μυαλό».
Για πολλούς νέους, άλλωστε, η σεζόν δεν είναι μόνο ένας τρόπος να συγκεντρώσουν χρήματα για τον χειμώνα. Είναι μια διέξοδος από μικρές επαρχιακές κοινωνίες που πιθανόν να συρρικνώνονται, από περιοχές όπου οι νέες ευκαιρίες εργασίας είναι περιορισμένες και ο πληθυσμός γερνά.
Από τη λάντζα στην επαγγελματική εξέλιξη
Η περίπτωση του Δημήτρη δεν είναι μοναδική.
Σε γνωστό εστιατόριο στο Πίσω Λιβάδι, ένας ακόμη Δημήτρης εργάζεται τα τελευταία πέντε χρόνια. Ξεκίνησε από χαμηλότερη θέση και σταδιακά εξελίχθηκε σε βασικό σερβιτόρο.
Μιλά τέσσερις γλώσσες και βλέπει τη δουλειά στην Πάρο όχι μόνο ως προσωρινή απασχόληση αλλά και ως πιθανό βήμα για το μέλλον.
Το όνειρό του είναι κάποια στιγμή να αποκτήσει τη δική του επιχείρηση, και γιατί όχι, όπως λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, στην ίδια την Πάρο
Την ίδια στιγμή όμως αναγνωρίζει ότι η ζωή του εποχικού εργαζομένου έχει κόστος. Για μήνες βρίσκεται μακριά από τον τόπο του, την οικογένεια, τους φίλους και την καθημερινότητά του.
Η σεζόν προσφέρει χρήματα, εμπειρία και επαφή με ανθρώπους από ολόκληρο τον κόσμο. Αλλά απαιτεί και χρόνο από τη ζωή ενός νέου ανθρώπου.
Η άλλη πλευρά της σεζόν
Η ποιότητα των συνθηκών εργασίας και διαμονής αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για τους εργαζομένους στον τουρισμό, ιδιαίτερα σε νησιά που είναι δημοφιλείς προορισμοί όπως η Πάρος όπου υπάρχει μεγάλη έλλειψη στέγης για τους εποχικούς εργαζόμενους. Αποτέλεσμα κάποιοι να εργάζονται σε δύσκολες συνθήκες, καθώς αναγκάζονται να δέχονται να μένουν πολλοί νέοι σε ένα κατάλυμα και να καθαρίζουν μόνοι τους, κάτι που κάνει ακόμη πιο περίπλοκη τη διαμονή τους.
Στην Πάρο υπάρχουν όμως και επιχειρήσεις που προσπαθούν να δημιουργήσουν καλύτερες συνθήκες για το προσωπικό τους.
Η Δέσποινα Φυσιλάνη, τρίτη γενιά μιας οικογενειακής επιχείρησης που δραστηριοποιείται στην Πάρο από το 1964, περιγράφει μια διαφορετική φιλοσοφία μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
«Η επιχείρηση απασχολεί δεκάδες εργαζόμενους κατά την περίοδο αιχμής και διαθέτει χώρους διαμονής για το προσωπικό, ενώ παρέχει δύο γεύματα την ημέρα στους εργαζόμενους που μένουν στην επιχείρηση.»
Το σημαντικότερο, όμως, είναι η προσπάθεια να δημιουργηθεί μια σχέση που να ξεπερνά τα στενά όρια εργοδότη και εργαζομένου.
Έτσι με αυτές τις συνθήκες υπάρχουν εργαζόμενοι που επιστρέφουν για δεύτερη, τρίτη ή ακόμη και τέταρτη σεζόν στην ίδια επιχείρηση, κάτι που είναι σημαντικό για έναν κλάδο όπου η έλλειψη προσωπικού αποτελεί πλέον ένα από τα βασικά προβλήματα.
Η παράδοση απέναντι στην αλλαγή
Η ίδια επιχείρηση επιλέγει να διατηρήσει την παραδοσιακή ταυτότητα της Πάρου στο μενού και στη λειτουργία της. Η Δέσποινα υποστηρίζει ότι το ζητούμενο δεν είναι να ακολουθεί κάθε επιχείρηση τις εκάστοτε τουριστικές τάσεις, «αλλά να διατηρεί στοιχεία της ταυτότητας του τόπου.»
Η άποψη αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε ένα νησί που βρίσκεται τα τελευταία χρόνια αντιμέτωπο με μια βαθιά μεταμόρφωση, με την έκρηξη της λεγόμενης «γκουρμέ» ή υψηλής κουζίνας, που έχει εκτινάξει τις τιμές. Το Πίσω Λιβάδι, όπως περιγράφουν άνθρωποι που το γνώρισαν πριν από χρόνια, ήταν ένα μικρό ψαροχώρι. Σήμερα το Πίσω Λιβάδι αποτελεί έναν από τους βασικούς τουριστικούς προορισμούς της Πάρου, με ξενοδοχεία, εστιατόρια και έντονη τουριστική κίνηση που αντιστέκεται ωστόσο ακόμη στο να χαθεί η παράδοση.
Η αλλαγή αυτή καταγράφεται και από τους ίδιους τους ανθρώπους της εστίασης.
Η Κατερίνα ιδιοκτήτρια εστιατορίου όπου εργάζεται ο δεύτερος Δημήτρης μιλά στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για ένα μέρος που μέσα σε πέντε χρόνια έχει αλλάξει αισθητά. Η τουριστική ανάπτυξη δημιουργεί νέες ευκαιρίες, αλλά ταυτόχρονα μεταβάλλει την εικόνα και την ταυτότητα του τόπου. Η ίδια τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι προσπαθεί να στηρίξει και τους ντόπιους παραγωγούς που παράγουν την πρώτη ύλη που χρησιμοποιεί στο εστιατόριο της.
Μια Παριανή που δουλεύει στη θάλασσα
Η ιστορία της Βασιλικής είναι διαφορετική.
Είναι από την Πάρο, σπουδάζει στην Καρδίτσα και επιστρέφει στο νησί τα καλοκαίρια για να εργαστεί ως ναυαγοσώστρια.
Είναι η δεύτερη χρονιά που κάνει τη συγκεκριμένη δουλειά.
Η επιλογή της, λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, έχει να κάνει με την αγάπη της για τη θάλασσα αλλά και με την επιθυμία της να προσφέρει βοήθεια στους άλλους.
Από τον πύργο του ναυαγοσώστη στον Λογαρά παρακολουθεί καθημερινά τη θάλασσα, τους λουόμενους και κυρίως τα παιδιά και τους μεγαλύτερους ανθρώπους που μπορεί να χρειαστούν βοήθεια. Σε αυτή την παραλία δημιουργούνται συχνά μεγάλα κύματα από τα απόνερα των μεγάλων επιβατικών πλοίων, και έτσι πρέπει να είναι πολύ προσεκτική. Μέχρι σήμερα σημειώνει πάντως στο ΑΠΕ-ΜΠΕ δεν αναγκάστηκε να παρέμβει και δεν έχει συμβεί κάποιο ατύχημα στη συγκεκριμένη παραλία που εργάζεται.
Η ίδια περιγράφει τη δουλειά ως απαιτητική, αλλά ταυτόχρονα λέει ότι η θάλασσα είναι αυτή που την ηρεμεί και την κάνει να θέλει να συνεχίσει.
Μια γενιά ανάμεσα σε δύο κόσμους
Οι άνθρωποι που δουλεύουν σεζόν δεν αποτελούν μια ενιαία κατηγορία.
Άλλοι έρχονται από την επαρχία ή την Αθήνα για να συγκεντρώσουν χρήματα. Άλλοι αναζητούν μια νέα αρχή. Άλλοι θέλουν εμπειρία και επαγγελματική εξέλιξη. Κάποιοι είναι ντόπιοι και επιστρέφουν κάθε καλοκαίρι στο νησί τους.
Κοινό τους στοιχείο είναι ότι για μερικούς μήνες ζουν σε έναν διαφορετικό ρυθμό.
Δουλεύουν όταν οι περισσότεροι κάνουν διακοπές.
Βλέπουν τη θάλασσα καθημερινά, αλλά δεν είναι απαραίτητα εκεί για να απολαύσουν τις διακοπές τους.
Και η Πάρος, όπως και πολλά άλλα ελληνικά νησιά, στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη δική τους εργασία.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν αυτό το μοντέλο μπορεί να συνεχιστεί χωρίς να δημιουργούνται νέες ανισορροπίες: στην κατοικία, στο κόστος ζωής, στις εργασιακές συνθήκες και τελικά στην ίδια την κοινωνική ζωή των νησιών.
Η «γενιά της σεζόν» είναι ταυτόχρονα εργατικό δυναμικό, κομμάτι της τουριστικής οικονομίας και μια νέα γενιά που αναζητά μέσα από το καλοκαίρι μια καλύτερη αφετηρία για τον επόμενο χειμώνα.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας.
Πίσω από την εικόνα της τουριστικής Πάρου δεν υπάρχουν μόνο οι επισκέπτες.
Υπάρχουν και οι άνθρωποι που κάνουν την Πάρο να λειτουργεί.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
