Ισχυρό διεθνές ενδιαφέρον έχει προκαλέσει η αποκάλυψη των φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο Καισαριανής την 1η Μαΐου 1944. Τα ιστορικά ντοκουμέντα, που ήρθαν στο φως έπειτα από δεκαετίες όταν εμφανίστηκαν προς πώληση στο eBay, θεωρούνται ιδιαίτερης σημασίας και έχουν απασχολήσει μεγάλα διεθνή μέσα ενημέρωσης.
Εκτενές ρεπορτάζ φιλοξένησε και η βρετανική εφημερίδα The Guardian, φωτίζοντας τις τελευταίες στιγμές των 200 εκτελεσθέντων και τη διαχρονική απήχηση της θυσίας τους στη συλλογική μνήμη.
Ο 96χρονος Βαγγέλης Σακκάτος, βετεράνος της Αριστεράς, παρακολουθεί συγκινημένος τις εικόνες των ανδρών που στέκονται απέναντι στο εκτελεστικό απόσπασμα. «Ο ηρωισμός τους ήταν μυθικός», ανέφερε, προσθέτοντας: «Τα χρόνια μπορεί να έχουν περάσει, αλλά εγώ δεν έχω ξεχάσει». Όπως σημειώνει η εφημερίδα, οι εκτελέσεις τον έχουν σημαδέψει από παιδί, ενώ για πρώτη φορά μπορεί να «δώσει πρόσωπο» σε μια τραγωδία που σημάδεψε την περίοδο της ναζιστικής κατοχής.
Οι 200 κρατούμενοι εκτελέστηκαν ως αντίποινα για την ενέδρα ανταρτών σε Γερμανό στρατηγό λίγες ημέρες νωρίτερα. Μέχρι σήμερα, οι μαρτυρίες για τις τελευταίες τους στιγμές βασίζονταν κυρίως σε χειρόγραφες σημειώσεις που πέταξαν από τα φορτηγά που τους μετέφεραν από το διαβόητο στρατόπεδο του Στρατόπεδο Χαϊδαρίου προς τον τόπο εκτέλεσης.
Οι φωτογραφίες, που αποδίδονται στον Χέρμαν Χόιερ, υπολοχαγό της Βέρμαχτ, απεικονίζουν τους άνδρες να βαδίζουν με το κεφάλι ψηλά προς τον θάνατο. «Αυτό είναι που ακούγαμε πάντα», λέει ο Σακκάτος. «Και τώρα μπορούμε να δούμε αυτό το θάρρος μπροστά στα μάτια μας».
Μετά τις αντιδράσεις που προκάλεσε η ανάρτησή τους προς πώληση, το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού προχώρησε σε προκαταρκτική συμφωνία για την απόκτησή τους, χαρακτηρίζοντάς τες «ένα μνημείο εξαιρετικής ιστορικής σημασίας». Οι εικόνες φέρουν σε ορισμένες περιπτώσεις τη σημείωση «Aten 1.5.44», ημερομηνία της σφαγής.
Το ρεπορτάζ υπογραμμίζει ότι οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς αποτέλεσαν κορυφαία στιγμή της κομμουνιστικής αντιναζιστικής αντίστασης και ενέπνευσαν σημαντικούς δημιουργούς στην Ελλάδα. «Είναι άλλο πράγμα να ακούς για τη γενναιότητά τους και άλλο να τη βλέπεις», σημειώνει ο Γιάννης Έρης, εθελοντής ξεναγός στον χώρο. «Τώρα ξέρουμε ότι αντιμετώπισαν το εκτελεστικό απόσπασμα όχι μόνο με τεράστια υπερηφάνεια, αλλά και υψώνοντας τις γροθιές τους. Τη νύχτα πριν φρόντισαν να πλυθούν και να ξυριστούν. Δεν φοβόντουσαν αυτό που επρόκειτο να συμβεί. Το αντιμετώπισαν ως τιμή».
Ιστορικοί εκτιμούν ότι η ανακάλυψη των φωτογραφιών θα συμβάλει ουσιαστικά στη μελέτη των εγκλημάτων της ναζιστικής περιόδου, αλλά και θα ανοίξει εκ νέου τη συζήτηση για τον αιματηρό Εμφύλιο Πόλεμο που ακολούθησε. «Επιτέλους, έχουμε οπτική επιβεβαίωση αυτού που στοιχειώνει την ελληνική αριστερά εδώ και δεκαετίες», δήλωσε ο Κώστας Καρποζίλος. «Αυτές οι εικόνες θα ανοίξουν το δρόμο για μια αναγκαία συζήτηση γύρω από την πολιτική της μνήμης στη σύγχρονη Ελλάδα, η οποία για τόσο καιρό επισκιαζόταν από τις διαιρέσεις του εμφυλίου πολέμου».
Το κλίμα έντασης αποτυπώθηκε και στον βανδαλισμό της μαρμάρινης πλάκας που τιμά τους 200, λίγες ώρες μετά τη δημοσιοποίηση των εικόνων. Ωστόσο, το μνημείο στον χώρο των εκτελέσεων γέμισε κόκκινα γαρίφαλα, καθώς πλήθος πολιτών έσπευσε να αποτίσει φόρο τιμής.
«Υπήρξε τεράστια συναισθηματική ανταπόκριση σε αυτές τις εικόνες», ανέφερε ο Αναστάσης Γκίκας. «Δεχόμαστε καταιγισμό τηλεφωνημάτων από απογόνους των νεκρών συντρόφων μας που ζητούν να επιστρέψουν οι φωτογραφίες στην Ελλάδα. Εδώ ανήκουν και εδώ πρέπει να εκτεθούν δημόσια, ώστε να μπορούν όλοι να τις δουν».
Πηγή: The Guardian
