Καθώς ισραηλινές βόμβες έπεφταν στο συγκρότημα του ανώτατου ηγέτη του Ιράν το πρωί του Σαββάτου, ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ συναντιόταν σε αυτό, και μάλιστα όχι σε κάποιο υπόγειο, με αρκετούς από τους κορυφαίους συμβούλους του.
«Δεν το είδε ποτέ να έρχεται», αναφέρει σε δημοσίευμά του το Axios, αναλύοντας τη στρατηγική των ΗΠΑ πριν το μοιραίο χτύπημα.
Η κοινή επιχείρηση ΗΠΑ–Ισραήλ που σκότωσε τον Χαμενεΐ ήταν η κορύφωση δύο μηνών κατά τους οποίους ο Πρόεδρος Τραμπ ακολούθησε ταυτόχρονα τη διπλωματία και τον πόλεμο — σε παράλληλες τροχιές. Την Παρασκευή, επέλεξε τον πόλεμο.
Η κρίση, που ξεκίνησε με τη δημόσια εξέγερση στο Ιράν στα τέλη Δεκεμβρίου, ήταν χαρακτηριστική κίνηση του Τραμπ — γεμάτη ανατροπές, αλλαγές της τελευταίας στιγμής και σκόπιμη παραπληροφόρηση. Στο τέλος, η ασάφεια αποτέλεσε από μόνη της στρατηγικό πλεονέκτημα, αφήνοντας την ηγεσία του Ιράν ευάλωτη στη μεγαλύτερη αεροπορική επίθεση που έχει πραγματοποιήσει ποτέ ο ισραηλινός στρατός.
Οι σπόροι της επιχείρησης του Σαββάτου φυτεύτηκαν στα τέλη Δεκεμβρίου, όταν ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου επισκέφθηκε τον Τραμπ στο Mar-a-Lago. Οι αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις μόλις είχαν ξεκινήσει στο Ιράν και δεν ήταν ακόμη σαφές πόσο σημαντικές θα ήταν. Ο Νετανιάχου χρησιμοποίησε τη συνάντηση για να συζητήσει τη συνέχεια των περσινών κοινών πληγμάτων τα οποία σχεδιάζονταν για τον Μάιο.
Το καθεστώς κατέστειλε τις διαδηλώσεις, σκοτώνοντας χιλιάδες. «Η ΒΟΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘ’ ΟΔΟΝ», έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social, προτρέποντας τους διαδηλωτές να καταλάβουν κυβερνητικά ιδρύματα. Στις 14 Ιανουαρίου, ο Τραμπ ήταν έτοιμος να διατάξει πλήγματα, αλλά υπαναχώρησε. Αντ’ αυτού, διέταξε μαζική στρατιωτική ενίσχυση στη Μέση Ανατολή και άρχισε μυστικά να σχεδιάζει κοινή επιχείρηση με το Ισραήλ. Τις επόμενες εβδομάδες, ο διευθυντής της Μοσάντ επισκέφθηκε δύο φορές την Ουάσινγκτον, ακολουθούμενος από τον επικεφαλής της ισραηλινής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών και τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων — όλοι συντονίζοντας αυτό που τελικά ονομάστηκε Επιχείρηση Epic Fury και Επιχείρηση Roaring Lion.
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ διερευνούσε αν η στρατιωτική πίεση θα μπορούσε να οδηγήσει σε συμφωνία με το Ιράν με τους δικούς του όρους. Οι ΗΠΑ και το Ιράν συναντήθηκαν στο Ομάν στις αρχές Φεβρουαρίου για πρώτη φορά από τον 12ήμερο πόλεμο του περασμένου Ιουνίου. Λίγες ημέρες αργότερα, ο Νετανιάχου ταξίδεψε εσπευσμένα στην Ουάσινγκτον για να συζητήσει τις «κόκκινες γραμμές» των ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις — και αν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα εξαπέλυαν κοινή στρατιωτική επιχείρηση σε περίπτωση αποτυχίας των συνομιλιών.
Από την αρχή, οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ, ήταν επιφυλακτικοί για τις πιθανότητες συμφωνίας — αλλά τρεις Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι τόνισαν ότι αρχικά οι πυρηνικές συνομιλίες στη Γενεύη δεν ήταν 100% προσποίηση. Ο Τραμπ ήθελε να προσπαθήσει να καταλήξει σε συμφωνία και οι Ιρανοί ενημερώθηκαν ρητά ότι στρατιωτικά πλήγματα «θα πραγματοποιούνταν αν δεν βλέπαμε πραγματική πρόοδο σε μια πραγματική συμφωνία πολύ γρήγορα», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος.
Μία εβδομάδα πριν από τη συνάντηση της Γενεύης, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ συμφώνησαν σε πιθανό χρονικό παράθυρο για την επίθεση — το επόμενο Σάββατο, όταν ο Χαμενεΐ πραγματοποιούσε τακτική συνάντηση με τους κορυφαίους βοηθούς του στο κυβερνητικό του συγκρότημα. Αλλά αντιμετώπιζαν μια συγκεκριμένη πρόκληση: να εμποδίσουν τον Χαμενεΐ να υποψιαστεί οτιδήποτε και να καταφύγει στο υπόγειο καταφύγιό του.
Ισραηλινός αξιωματούχος πληροφοριών δήλωσε ότι ένα δημοσίευμα του Axios που ανέφερε την πιθανότητα δολοφονίας του Χαμενεΐ προκάλεσε ανησυχία στους στρατιωτικούς σχεδιαστές — αλλά ο Ιρανός ηγέτης δεν άλλαξε τα σχέδιά του. Όταν ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ ταξίδεψαν στη Γενεύη την Πέμπτη, ήδη υποψιάζονταν ότι δεν υπήρχε συμφωνία να επιτευχθεί — αλλά προχώρησαν στη συνάντηση. Αυτό κράτησε τους Ιρανούς στην πεποίθηση ότι η διπλωματία ήταν ακόμη ζωντανή.
«Ένας από τους κανόνες της σύναψης συμφωνιών είναι ότι πρέπει να ξέρεις πολύ γρήγορα αν υπάρχει συμφωνία ή όχι», είπε Αμερικανός αξιωματούχος.
Στην αίθουσα, οι Ιρανοί δεν είχαν πλησιάσει καν την πιο ευέλικτη αμερικανική θέση. Μετά την πρώτη συνεδρία, ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ κάλεσαν τον αντιπρόεδρο Βανς μέσω ασφαλούς γραμμής και του είπαν ότι τα χάσματα παρέμεναν μεγάλα. Ένας δεύτερος γύρος εκείνο το βράδυ δεν άλλαξε τίποτα. «Ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ είδαν ότι η ιρανική πρόταση ήταν ανοησίες και στόχευε μόνο να κερδίσει χρόνο», είπε ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος. «Δεν υπήρχε τίποτα ουσιαστικό για να δουλέψουμε.» Άλλος αξιωματούχος συνόψισε τη στρατηγική του Ιράν ως «παιχνίδια, τεχνάσματα, τακτικές καθυστέρησης» από την αρχή. «Το αναφέραμε αυτό στον πρόεδρο και προφανώς στάθμισε τις διαφορετικές επιλογές», είπε.
Αμερικανοί αξιωματούχοι είπαν ότι υπήρχαν τρεις τομείς στους οποίους δεν μπορούσαν να πείσουν το Ιράν να συμφωνήσει.
Πυρηνικό πρόγραμμα και δραστηριότητες εμπλουτισμού: Οι ΗΠΑ προσέφεραν στο Ιράν δωρεάν πυρηνικά καύσιμα για πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα — επ’ αόριστον — με αντάλλαγμα την εγκατάλειψη του εμπλουτισμού. Οι Ιρανοί είπαν όχι. «Ήταν ένα μεγάλο σημάδι», είπε αξιωματούχος.
Πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων: Οι Ιρανοί αρνήθηκαν «σε κάθε περίπτωση» να συζητήσουν τις πυραυλικές τους δυνατότητες. «Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να ζούμε σε έναν κόσμο όπου αυτοί οι άνθρωποι όχι μόνο διαθέτουν πυραύλους αλλά και την ικανότητα να κατασκευάζουν 100 τον μήνα επ’ αόριστον, για να υπερκεράσουν οποιαδήποτε πιθανή άμυνα», είπε αξιωματούχος.
Χρηματοδότηση περιφερειακών συμμάχων/πληρεξουσίων: Το Ιράν αρνήθηκε επίσης να αντιμετωπίσει τη χρηματοδότηση ένοπλων ομάδων σε όλη την περιοχή, που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ λένε ότι αποσταθεροποιούν τη Μέση Ανατολή εδώ και δεκαετίες.
Πριν και κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι οι πληροφορίες έδειχναν πως το Ιράν ήδη ανακατασκεύαζε τις πυρηνικές εγκαταστάσεις που ο Τραμπ είχε ισχυριστεί ότι «εξαλείφθηκαν» στην Επιχείρηση Midnight Hammer τον περασμένο Ιούνιο. Όταν ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ ζήτησαν συγκεκριμένη πρόταση, οι Ιρανοί παρουσίασαν έγγραφο επτά σελίδων που περιέγραφε ανάγκες εμπλουτισμού, οι οποίες ισχυρίζονταν ότι αφορούσαν πολιτικούς σκοπούς. Η ομάδα του Τραμπ έλεγξε τους αριθμούς με τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας του ΟΗΕ.
«Αυτό θα κατέληγε σε δυνατότητα εμπλουτισμού περίπου πέντε φορές μεγαλύτερη από αυτήν που προβλεπόταν στη [συμφωνία του 2015 για τα πυρηνικά]», είπε αξιωματούχος. Αξιωματούχοι δήλωσαν επίσης ότι το Ιράν αποθήκευε κρυφά εμπλουτισμένο υλικό στον Ερευνητικό Αντιδραστήρα της Τεχεράνης υπό το πρόσχημα ιατρικής έρευνας. «Ποτέ δεν χρησιμοποίησαν κανένα από το σχάσιμο υλικό εκεί για να παρασκευάσουν έστω και ένα φάρμακο», είπε αξιωματούχος. «Όλα ήταν σχεδιασμένα για να εξαπατήσουν.»
Αυτό βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε δηλώσεις Αμερικανών και συμμάχων αξιωματούχων μετά τα πλήγματα και δεν μπορούσε να επαληθευτεί άμεσα από ανεξάρτητες πηγές. Μετά τη Γενεύη, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν πέταξε εσπευσμένα στην Ουάσινγκτον και συναντήθηκε με τον Βανς την Παρασκευή σε μια ύστατη προσπάθεια να καθυστερήσει την απόφαση του Τραμπ.
Όταν Άραβας αξιωματούχος ρώτησε τον Γουίτκοφ την Παρασκευή αν επίκειται επίθεση, ο απεσταλμένος του Λευκού Οίκου απέφυγε την ερώτηση. Το πρωί του Σαββάτου, ο Χαμενεΐ συγκάλεσε τους βοηθούς του, όπως είχαν προβλέψει Αμερικανοί και Ισραηλινοί. Δύο άλλες συναντήσεις Ιρανών αξιωματούχων ασφαλείας και πληροφοριών πραγματοποιούνταν πάνω από το έδαφος στο συγκρότημα της Τεχεράνης την ίδια ώρα. Λίγα λεπτά αργότερα, και οι τρεις επλήγησαν ταυτόχρονα.
«Αν οι Ιρανοί είχαν έρθει στη Γενεύη και είχαν δώσει στον Τραμπ αυτό που ήθελε, θα είχε φρενάρει τη στρατιωτική οδό. Αλλά ήταν αλαζόνες και πίστευαν ότι δεν θα αναλάμβανε δράση», είπε Ισραηλινός αξιωματούχος πληροφοριών. «Έκαναν λάθος.»
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα
