Για περισσότερο από μία δεκαετία, η εκρηκτική άνοδος του Cartel Jalisco Nueva Generacion (CJNG) στηρίχθηκε σε ένα σαφές δόγμα: απόλυτη κάθετη διοίκηση, παραστρατιωτική πειθαρχία και αυστηρή στρατηγική κεντρικοποίηση. Σε αντίθεση με παλαιότερες μεξικανικές οργανώσεις διακίνησης ναρκωτικών που λειτουργούσαν ως χαλαρές συνομοσπονδίες αυτόνομων «πλατειών», το CJNG εξελίχθηκε ως ιεραρχημένη εγκληματική επιχείρηση, με ενιαία γραμμή εντολών από την κορυφή.
Γι’ αυτό και η εξόντωση του ηγέτη του, Nemesio Oseguera Cervantes, γνωστού ως «Ελ Μέντσο», δεν αποτελεί απλώς ένα συμβολικό πλήγμα. Συνιστά δομικό σοκ για ολόκληρη την οργάνωση.
Ο «Ελ Μέντσο» δεν ήταν μόνο ο ιδρυτής. Ήταν ο τελικός διαιτητής εσωτερικών διαφορών, ο αρχιτέκτονας των διαδρομών διακίνησης, ο εγγυητής συμμαχιών και η ανώτατη αρχή στη χρήση βίας. Χωρίς αυτόν, το καρτέλ εισέρχεται στη σοβαρότερη οργανωτική δοκιμασία της ιστορίας του.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα επιβιώσει, αλλά τι μορφή θα λάβει.
Οι πιθανοί διάδοχοι
Οι εκτιμήσεις υπηρεσιών ασφαλείας σκιαγραφούν σειρά πιθανών διαδόχων, κανείς εκ των οποίων δεν συγκεντρώνει όλα τα χαρακτηριστικά του ιδρυτή. Άλλοι διαθέτουν οικογενειακή νομιμοποίηση, άλλοι ελέγχουν εδάφη, άλλοι στρατιωτικού τύπου δομές ή οικονομικά δίκτυα. Το μέλλον του CJNG θα κριθεί από το ποια «νομιμοποίηση» θα επικρατήσει – ή αν καμία δεν καταφέρει να επιβληθεί πλήρως.
Η δυναστική επιλογή
Ο Juan Carlos Valencia Gonzalez, γνωστός ως «El 03» ή «El Plumas», εμφανίζεται ως ο φυσικός κληρονόμος. Θετός γιος του «Ελ Μέντσο» και γιος της Ροσαλίντα Γκονσάλες Βαλένσια –η οποία θεωρείται ότι διαχειριζόταν τα οικονομικά του δικτύου– διαθέτει ισχυρό συμβολικό κεφάλαιο.
Το προφίλ του είναι καθαρά επιχειρησιακό. Συνδέεται με τη διοίκηση ένοπλων επιχειρήσεων ταχείας ανάπτυξης και με τη δράση επίλεκτων ομάδων κρούσης. Δεν ελέγχει συγκεκριμένη «πλατεία», αλλά τη δυνατότητα κινητοποίησης φονικής ισχύος.
Αυτό αποτελεί πλεονέκτημα σε περιόδους κρίσης, αλλά και ρίσκο: η ηγεσία του θα μπορούσε να μετατρέψει το CJNG σε ακόμη πιο σκληρή πολεμική μηχανή, περιορίζοντας τις συμμαχίες και εντείνοντας τις συγκρούσεις.
Ο διαχειριστής των δομών
Ο Hugo Gonzalo Mendoza Gaytan, γνωστός ως «El Sapo», θεωρείται ο «αρχιτέκτονας» της εσωτερικής οργάνωσης και των μηχανισμών στρατολόγησης. Η επιρροή του συνδέεται με την απορρόφηση μικρότερων συμμοριών και τη μετατροπή τους σε παραρτήματα του CJNG.
Ελέγχει το δίκτυο περισσότερο παρά το έδαφος. Μια ενδεχόμενη επικράτησή του θα σήμαινε ένα πιο «εταιρικό» καρτέλ: λιγότερες θεαματικές συγκρούσεις, αλλά σταθερή επιχειρησιακή και οικονομική συνέχεια.
Ο διαχειριστής των «πλατειών»
Ο Audias Flores Silva, ή «El Jardinero», αποτελεί χαρακτηριστικό περιφερειακό «αφεντικό». Η ισχύς του εδράζεται στη διαχείριση τοπικών παράνομων οικονομιών – εκβιασμοί, λαθρεμπόριο καυσίμων, παράνομη εξόρυξη – και στη διαμεσολάβηση με τοπικούς παράγοντες.
Σε σενάριο διαδοχής, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ρυθμιστής ισορροπιών. Αν αναλάμβανε την ηγεσία, το CJNG πιθανότατα θα μετατρεπόταν σε πιο χαλαρή συνομοσπονδία ημιαυτόνομων περιοχών, με αυξημένο κίνδυνο μελλοντικού κατακερματισμού.
Ο άνθρωπος της Γουαδαλαχάρα
Στη μητροπολιτική περιοχή της Γουαδαλαχάρα δρα ο Ricardo Ruiz Velasco, γνωστός ως «El Doble R». Η πόλη αποτελεί την ιστορική και επιχειρησιακή καρδιά του καρτέλ.
Ο ρόλος του αφορά τον έλεγχο της αστικής υποδομής, της εσωτερικής ασφάλειας και της οικονομικής διαχείρισης. Ενδεχόμενη άνοδός του θα σήμαινε συνέχιση του κεντρικού μοντέλου διοίκησης, μέσω οργανωτικού ελέγχου και γραφειοκρατικής συνοχής – αν και χωρίς το χαρισματικό εκτόπισμα του ιδρυτή.
Ο οικονομικός στρατηγός
Ο Heraclio Guerrero, γνωστός ως «El Tio Lako», συνδέεται με τη διαφοροποίηση των εσόδων του καρτέλ, πέρα από τη διακίνηση ναρκωτικών. Η δράση του περιλαμβάνει παράνομες εξορύξεις, μεταφορικά δίκτυα και υπόγειες περιφερειακές οικονομίες.
Η επικράτησή του θα μπορούσε να μεταμορφώσει το CJNG σε πολυκλαδικό εγκληματικό όμιλο, με λιγότερες θεαματικές συγκρούσεις και περισσότερη «σιωπηλή» διείσδυση.
Αναδιάρθρωση ή διάσπαση;
Η εμπειρία από το μεξικανικό οργανωμένο έγκλημα δείχνει ότι όταν πέφτει ένας ισχυρός κεντρικός ηγέτης, τα καρτέλ συχνά διασπώνται. Ωστόσο, το CJNG διαφέρει: οικοδομήθηκε ως αυστηρά κάθετη δομή.
Δύο βασικά σενάρια διαγράφονται:
Γρήγορη διαδοχή, με επιβολή ενός ηγέτη και διατήρηση της συνοχής.
Εύθραυστη ισορροπία, με συλλογική διοίκηση και αυξανόμενη περιφερειακή αυτονομία, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταδιακό κατακερματισμό.
Το χειρότερο σενάριο θα ήταν ανοιχτός εσωτερικός πόλεμος, με ένοπλες ομάδες να ανταγωνίζονται για τοπικά έσοδα.
Επιπτώσεις και προοπτικές
Βραχυπρόθεσμα, η απώλεια του «Ελ Μέντσο» δεν σημαίνει άμεση αποδυνάμωση της επιχειρησιακής ικανότητας του καρτέλ. Οι διαδρομές, τα εργαστήρια και τα οικονομικά δίκτυα δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από ένα πρόσωπο.
Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος λήψης αποφάσεων. Η βία, που μέχρι πρότινος κεντρικοποιούνταν, ενδέχεται να γίνει πιο αποσπασματική και λιγότερο προβλέψιμη.
Σύμφωνα με τη μεξικανική εφημερίδα La Vanguardia, οι μεξικανικές και αμερικανικές αρχές εκτιμούν ότι το πιθανότερο βραχυπρόθεσμο σενάριο είναι μια περίοδος αστάθειας μέχρι να διαμορφωθεί νέα ισορροπία ισχύος.
Το CJNG διατηρεί σημαντικούς οικονομικούς πόρους, οπλισμό και διεθνή παρουσία. Δεν αναμένεται άμεση κατάρρευση. Εκείνο που διακυβεύεται δεν είναι η ύπαρξή του, αλλά η μορφή του: από μια αυστηρά κεντρική εξουσία σε ένα δίκτυο διαπραγματευόμενων περιφερειακών δυνάμεων, όπου η βία μπορεί να γίνει πιο ακανόνιστη, πιο κατακερματισμένη και δυσκολότερα προβλέψιμη.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα
