Μπαράζ ακραίας και τοξικής ρητορικής έχει κατακλύσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον δημόσιο λόγο στις Ηνωμένες Πολιτείες, στον απόηχο της δολοφονίας του συντηρητικού ακτιβιστή Τσάρλι Κερκ. Σε ένα ήδη βαθιά πολωμένο πολιτικό περιβάλλον, οι αναφορές σε «εμφύλιο πόλεμο» και εκκλήσεις για εκδίκηση κατά της αριστεράς έχουν πολλαπλασιαστεί, προκαλώντας ανησυχία στους ειδικούς.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του NBC News, προσωπικότητες της άκρας δεξιάς, Ρεπουμπλικανοί πολιτικοί και συντηρητικοί influencers διακινούν δημόσια αφηγήσεις περί επικείμενης σύγκρουσης. Η φράση «civil war» έχει καταγράψει απότομη αύξηση τόσο στις αναζητήσεις στο Google όσο και στις αναρτήσεις στα social media.
Μεταξύ των πιο ηχηρών φωνών, ο ιδιοκτήτης της πλατφόρμας Χ (πρώην Twitter), Έλον Μασκ, ανάρτησε: «Η Αριστερά είναι το κόμμα των δολοφόνων», λίγη ώρα μετά το περιστατικό —πριν καν αποκαλυφθεί η ταυτότητα του δράστη. Σε άλλη του ανάρτηση, έγραψε: «Αν δεν μας αφήνουν να ζήσουμε ειρηνικά, τότε η επιλογή μας είναι να πολεμήσουμε ή να πεθάνουμε», χωρίς να διευκρινίσει ποιοι είναι οι «εχθροί».
Κλιμάκωση φόβου και απειλών
Αν και μέχρι το απόγευμα της Παρασκευής δεν είχε καταγραφεί κάποια επιβεβαιωμένη πράξη βίας σε σχέση με τη δολοφονία του Κερκ, το γεγονός πυροδότησε κλίμα ανησυχίας στην πολιτική σκηνή των ΗΠΑ. Αρκετοί πολιτικοί έχουν αυξήσει τα μέτρα ασφαλείας, ενώ ορισμένοι ακύρωσαν δημόσιες εμφανίσεις λόγω απειλών. Τα κεντρικά γραφεία της Εθνικής Επιτροπής των Δημοκρατικών (DNC) δέχτηκαν απειλές για βόμβες, που αποδείχθηκαν τελικά ψευδείς.
Οι αρχές ανακοίνωσαν τη σύλληψη του 22χρονου Τάιλερ Ρόμπινσον από τη Γιούτα, ως υπόπτου για τη δολοφονία. Στη σκηνή του εγκλήματος βρέθηκαν κάλυκες με χαραγμένα μηνύματα, όπως το «Hey fascist! Catch! ↑→↓↓↓» —προφανής αναφορά σε video games και obscure memes του διαδικτύου. Το κίνητρο του δράστη παραμένει ασαφές.
Ρητορική πολέμου και εκκλήσεις για αντίποινα
Παρά την έλλειψη στοιχείων για τα κίνητρα του δράστη, η ακροδεξιά ρητορική συνεχίζει να κλιμακώνεται. Ο πρώην σύμβουλος του Τραμπ και podcaster Στιβ Μπάνον ζήτησε «μαζικές συλλήψεις» και μίλησε για «φλογοβόλα» ενάντια στα πανεπιστήμια. Εκπρόσωπός του απάντησε σε αίτημα σχολιασμού του NBC News με ύβρεις.
Σε παρόμοιο κλίμα, το προφίλ Libs of TikTok με πάνω από 4 εκατομμύρια ακολούθους ανάρτησε: «ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΕΜΟΣ». Ο Ενρίκε Ταρίο, πρώην ηγέτης των Proud Boys —που είχε καταδικαστεί για συνωμοσία σχετικά με την επίθεση στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου και αργότερα έλαβε χάρη από τον Τραμπ— δήλωσε: «Ονομάζω τη μισή χώρα δολοφόνους, γιατί αυτό ακριβώς είναι». Σε δήλωσή του στο NBC News, πάντως, αποστασιοποιήθηκε από πράξεις βίας, λέγοντας πως επιλέγει άλλες μεθόδους, όπως την κοινωνική διαπόμπευση και την απόλυση εργαζομένων που «γιορτάζουν» τον θάνατο του Κερκ.
Και από την αριστερά, περιορισμένα σχόλια
Αντιδράσεις υπήρξαν και από την αριστερά, κυρίως για την κληρονομιά του Κερκ. Ο σχολιαστής του MSNBC Μάθιου Ντάουντ απολύθηκε αφού χαρακτήρισε τον Κερκ φορέα ρητορικής μίσους και υπαινίχθηκε ότι τέτοιου είδους λόγος οδηγεί σε βίαιες πράξεις. Αν και ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι δεν αποδίδει ευθύνη στον Κερκ για τη δολοφονία, η αντίδραση ήταν άμεση.
Την ίδια ώρα, ιστοσελίδες εμφανίστηκαν με στόχο να εντοπίσουν και να απολύσουν άτομα που πανηγύρισαν τον θάνατο του Κερκ στα social media — μία από αυτές δήλωσε πως έλαβε πάνω από 20.000 καταγγελίες μέσα σε λίγα 24ωρα.
Οι κίνδυνοι της ρητορικής πόλωσης
Ακαδημαϊκοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Ο Daniel Karell, κοινωνιολόγος στο Yale, τόνισε πως όταν δημόσια πρόσωπα με ισχύ —όπως ο Μασκ— χρησιμοποιούν εμπρηστική γλώσσα, «επαναπροσδιορίζουν τα κοινωνικά όρια» και ενδέχεται να παρακινήσουν ακραία άτομα σε πράξεις βίας.
Ο A.J. Bauer, καθηγητής δημοσιογραφίας στο Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμα, προειδοποίησε: «Ζούμε σε μια επικίνδυνη εποχή. Η υπερβολική ρητορική αυξάνει την πιθανότητα βίαιων ενεργειών από άτομα που δεν υποστηρίζουν τη δεξιά».
Ο Κερκ και η πολιτική του παρακαταθήκη
Ο Τσάρλι Κερκ ήταν από τους πιο προβεβλημένους νέους εκπροσώπους της νέας δεξιάς στις ΗΠΑ, με έντονη παρουσία στα πανεπιστήμια και επιρροή μέσω της οργάνωσης του, Turning Point USA. Υπερασπιζόταν σκληρές και συχνά προσβλητικές θέσεις, όπως ότι «οι μαύρες γυναίκες έχουν πάρει τις δουλειές των λευκών», ή ότι η ψήφιση του Civil Rights Act στη δεκαετία του 1960 ήταν «τεράστιο λάθος». Αν και είχε ταχθεί υπέρ του αφηγήματος περί «νοθευμένων εκλογών» το 2020, φάνηκε να αποστασιοποιείται από αυτή τη ρητορική το 2023.
Χαρακτηριστικά είχε δηλώσει: «Όταν σταματάει η συζήτηση, τότε ξεκινά η βία» — μια φράση που αποκτά νέα σημασία μετά τον θάνατό του.
Η Αμερική σε κρίσιμο σταυροδρόμι
Το πολιτικό τοπίο στις ΗΠΑ βρίσκεται σε έντονη ένταση. Οι διαφορές ανάμεσα στη δεξιά και την αριστερά βαθαίνουν, με θέματα όπως η διαφορετικότητα, η ισότητα και οι πολιτισμικές αλλαγές να οξύνουν τη ρητορική εκατέρωθεν. Αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτή η ριζοσπαστικοποίηση του λόγου αξιοποιείται και από ξένες δυνάμεις — με τη Ρωσία να βρίσκεται στην κορυφή αυτής της λίστας.
Ο παρουσιαστής του Fox News, Τζέσι Γουότερς, μίλησε για «πόλεμο που έχει ήδη ξεκινήσει», ενώ κάλεσε σε λογοδοσία τα ΜΜΕ και τους πολιτικούς. «Παρακολουθούμε τι λένε όλοι — και αυτό δεν πρέπει να ξανασυμβεί ποτέ», προειδοποίησε.
Απέναντι σε αυτή τη ρητορική, πολλοί Δημοκρατικοί έσπευσαν να καταδικάσουν τη βία από όπου κι αν προέρχεται, επιχειρώντας να διαχωρίσουν τη θέση τους από το κλίμα εκδίκησης που φαίνεται να διαμορφώνεται στη δεξιά.
Σε μια εποχή όπου τα social media ανταμείβουν την υπερβολή και τον διχαστικό λόγο, η δημόσια συζήτηση γύρω από τον θάνατο του Κερκ αποτελεί μια ακόμη υπενθύμιση του πόσο εύθραυστη έχει γίνει η πολιτική ισορροπία στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο παρουσιαστής του Fox News, Τζέσι Γουότερς, συνέχισε με εμπρηστικό λόγο, απευθύνοντας προειδοποίηση σε όσους χαρακτήρισε «αρουραίους» για τη δημόσια ρητορική τους. «Όλοι είναι υπεύθυνοι και παρακολουθούμε τι λένε στην τηλεόραση και ποιος λέει τι — οι πολιτικοί, τα ΜΜΕ και όλοι αυτοί οι “αρουραίοι” εκεί έξω. Αυτό δεν πρέπει να ξανασυμβεί ποτέ», δήλωσε.
Την ώρα που από τη δεξιά πλευρά διατυπώνονται εκκλήσεις για αντίποινα, ορισμένοι από την αριστερά φάνηκαν να δείχνουν περιορισμένη συμπάθεια για τον Τσάρλι Κερκ, υπονοώντας ότι η ίδια η ρητορική του συνέβαλε στον τραγικό του θάνατο.
Ο Hasan Piker, δημοφιλής αριστερός streamer στο Twitch με 2,9 εκατομμύρια ακολούθους, εξέφρασε μεν τον αποτροπιασμό του για τη δολοφονία, αλλά ταυτόχρονα άφησε αιχμές για τον ρόλο του Κερκ στο ευρύτερο πολιτικό τοπίο. «Έπαιξε καταλυτικό ρόλο στη δική του κατάληξη, καθώς συμμετείχε ενεργά σε ένα τοξικό μιντιακό περιβάλλον που κανονικοποιεί τον θάνατο και την καταστροφή», είπε κατά τη διάρκεια livestream λίγο μετά την επίθεση.
Πέρα από τη δήλωση του Piker, τέτοιου είδους τοποθετήσεις περιορίστηκαν σε λογαριασμούς με μικρότερη εμβέλεια και δεν προήλθαν από πρόσωπα με τη δυναμική και την επιρροή του Έλον Μασκ ή του Στιβ Μπάνον.
Οι Δημοκρατικοί καταδικάζουν τη βία – Προσπαθούν να διαχωρίσουν τη στάση τους
Πολλοί προβεβλημένοι Δημοκρατικοί πολιτικοί καταδίκασαν με σαφήνεια τη χρήση πολιτικής βίας, τονίζοντας τη σημασία της νηφαλιότητας. Κάποιοι, μάλιστα, προσπάθησαν να αναδείξουν τη διαφορά ανάμεσα στη δική τους στάση και στον τρόπο που αντέδρασαν συντηρητικοί πολιτικοί όταν στόχος βίας υπήρξαν πρόσωπα της αριστεράς.
Η δύναμη της ρητορικής και οι κίνδυνοι του ψηφιακού περιβάλλοντος
Ο Daniel Karell, επίκουρος καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Yale, ο οποίος μελετά τη σχέση ανάμεσα στον διαδικτυακό λόγο και την πραγματική δράση, τόνισε ότι έχει βαρύνουσα σημασία όταν ισχυρές προσωπικότητες, όπως ο Μασκ, διακινούν πολεμοχαρή ρητορική σε ένα χαοτικό και κορεσμένο μιντιακό περιβάλλον.
«Όταν πρόκειται για άτομα με κύρος, επιρροή ή σεβασμό μέσα σε μια ομάδα, η επίδρασή τους είναι σαφώς μεγαλύτερη στο να αναδιαμορφώσουν τις κοινωνικές νόρμες ή να πείσουν, απ’ ό,τι ένας τυχαίος χρήστης της ίδιας ομάδας», εξήγησε.
Η άνοδος των social media, όπου ο αλγόριθμος επιβραβεύει την εμπλοκή (engagement), έχει δώσει πρωτοφανή ορατότητα σε ακραίες δηλώσεις. Πολλές από τις αναρτήσεις που καλούσαν σε «εμφύλιο» έφτασαν εκατομμύρια προβολές στην πλατφόρμα X, την οποία κατέχει ο Μασκ.
«Λαμβάνοντας υπόψη τον όγκο του ακραίου λόγου που κυκλοφορεί online, είναι σχεδόν έκπληξη το πόσο σπάνια είναι τέτοιου είδους βίαια περιστατικά», κατέληξε ο Karell.
Επιμέλεια: Νίκος Μαχαίρας
