Χωρίς να ρίξει ούτε μία σφαίρα, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν κατάφερε την τελευταία εβδομάδα να μεταφέρει τη σύγκρουση της Ουκρανίας στην καρδιά της Ευρώπης, σε πολίτες που έως τώρα έμεναν σχετικά ανεπηρέαστοι.
Κι όλα ξεκίνησαν όχι με θόρυβο, αλλά με ένα «ψίθυρο».
Όπως δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, μετά από περιστατικά με drones που προκάλεσαν σοβαρές αναταράξεις σε αεροδρόμια της χώρας, η Ευρώπη πρέπει να συνηθίσει την «πιο βίαιη και συχνή υβριδική απειλή ως νέα πραγματικότητα». Χωρίς να κατονομάσει τη Ρωσία ευθέως – είτε λόγω έλλειψης αποδείξεων, είτε για να μην εξυπηρετήσει την προπαγάνδα της Μόσχας – τη χαρακτήρισε ωστόσο ως τη μεγαλύτερη απειλή για την Ευρώπη.
Το ασαφές και αόρατο πρόσωπο αυτών των επιθέσεων είναι βασικό χαρακτηριστικό τους. Ο δράστης δεν μπορεί εύκολα να κατονομαστεί – ούτε να σταματήσει. Κι αυτό προκαλεί αβεβαιότητα, καχυποψία και απώλεια εμπιστοσύνης, όπως επεσήμανε η Φρεντέρικσεν: «Στόχος τους είναι να πάψουμε να εμπιστευόμαστε τις Αρχές μας».
Το ίδιο σκηνικό επαναλαμβάνεται πανευρωπαϊκά
Οι απορίες και τα ερωτήματα πληθαίνουν:
Ήθελε πραγματικά η Ρωσία να στείλει περισσότερα από 20 drones στην Πολωνία;
Ήταν η 12λεπτη παραβίαση του εναέριου χώρου της Εσθονίας απλώς λάθος ανεπαρκώς εκπαιδευμένων Ρώσων πιλότων – όπως υπαινίχθηκε ο ανώτατος Αμερικανός στρατηγός στην Ευρώπη, Αλέξους Γκρίνκιουιτς – ή κάτι πιο σοβαρό;
Μπορεί η μαζική κυβερνοεπίθεση που ακολούθησε και προκάλεσε καθυστερήσεις πτήσεων να ήταν απλή σύμπτωση;
Μετά από τρεις ημέρες με κλειστά αεροδρόμια και τη θέαση ρωσικού στρατιωτικού πλοίου με απενεργοποιημένους αναμεταδότες ανοικτά της Δανίας, οι δανικές αρχές παραμένουν επιφυλακτικές ως προς τον εντοπισμό των υπευθύνων. Το στρατιωτικό επιτελείο δεν κατονομάζει δράστη, ενώ η Αστυνομία Εσωτερικής Ασφάλειας (PET) εκτιμά ότι «ο κίνδυνος ρωσικού σαμποτάζ στη Δανία είναι υψηλός».
Το δίλημμα των Δυτικών: Να κατηγορήσουν ή όχι;
Στο επίκεντρο των συζητήσεων σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και Ουάσιγκτον βρίσκεται ένα κρίσιμο δίλημμα:
Αν κατονομάσεις ευθέως τη Ρωσία, ενδεχομένως να ενισχύσεις το κλίμα φόβου που επιδιώκει να καλλιεργήσει.
Αν όμως αποφύγεις να μιλήσεις ανοιχτά, κινδυνεύεις να κρατάς τους πολίτες απροετοίμαστους μπροστά σε μια εντεινόμενη απειλή.
Η πιο εύκολη πολιτικά αντίδραση είναι να καταρρίψεις ένα ρωσικό αεροσκάφος, αν έχει προηγηθεί δημόσια κατηγορία κατά της Μόσχας για χάος και επιθέσεις. Αλλά αυτή η επιλογή έχει κόστος και κίνδυνο κλιμάκωσης.
Η απειλή του σαμποτάζ εξαπλώνεται
Η Ευρώπη ζει ήδη τον εφιάλτη του υβριδικού πολέμου:
Στη Βρετανία, νεαροί εγκληματίες στρατολογημένοι από Ρώσους καταδικάστηκαν για εμπρησμό αποθήκης με υλικό για την Ουκρανία.
Στην Πολωνία, Ουκρανοί που φέρεται να έδρασαν για λογαριασμό της Ρωσίας φυλακίστηκαν.
Κυβερνοεπιθέσεις έπληξαν αεροδρόμια και παιδικούς σταθμούς, πιθανόν από εγκληματικές ομάδες, αλλά πάντα υπό τη σκιά ρωσικής ανάμειξης.
Ανεξάρτητα από τον πραγματικό δράστη, το κλίμα ανασφάλειας ευνοεί τον Πούτιν. Η σύγκρουση φτάνει πια στα σπίτια των Ευρωπαίων – μέσω καθυστερήσεων, αυξημένου κόστους και κυβερνοεπιθέσεων – ενώ την ίδια ώρα η κυβέρνηση Τραμπ πιέζει την Ευρώπη να αναλάβει περισσότερα βάρη άμυνας.
Διχασμός: Να υποχωρήσουμε ή να απαντήσουμε;
Η ρωσική υβριδική τακτική ενισχύει και τις δύο πλευρές του ευρωπαϊκού πολιτικού φάσματος:
Εκείνους που προτείνουν υποχωρήσεις προς τη Μόσχα για να σταματήσει η αναστάτωση.
Αλλά και εκείνους που βλέπουν αυξανόμενη επιθετικότητα και απαιτούν δυναμική απάντηση.
Ταυτόχρονα, οι επιθέσεις ενδέχεται να αποσπάσουν την προσοχή από το μέτωπο της Ουκρανίας, την ώρα που ο ρωσικός στρατός επιτίθεται με σφοδρότητα στις πόλεις της χώρας.
Νέες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή άμυνα
Οι τελευταίες εβδομάδες δημιούργησαν δύο άμεσες προτεραιότητες:
Ενίσχυση υποδομών απέναντι σε drones και κυβερνοεπιθέσεις.
Αεράμυνα μεγάλης κλίμακας στα ανατολικά σύνορα του ΝΑΤΟ.
Η οικονομική εξίσωση είναι προβληματική:
Ένα ολλανδικό F-35 μπορεί να καταρρίψει ένα ρωσικό drone αξίας 30.000 ευρώ με πύραυλο που κοστίζει δεκάδες χιλιάδες ευρώ – μια ασύμμετρη και μη βιώσιμη τακτική σε βάθος χρόνου.
Αλλά δεν είναι όλα κερδισμένα για τον Πούτιν
Οι κίνδυνοι για τη Μόσχα είναι υπαρκτοί:
Ένας υπερβάλλων «εξωτερικός συνεργάτης» μπορεί να σκοτώσει πολίτες σε χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ.
Η Ρωσία ίσως κατηγορηθεί για πράξεις που δεν διέπραξε, δίνοντας κάλυψη σε οργανωμένο έγκλημα.
Η απρόβλεπτη στάση του Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να οδηγήσει είτε σε υπεραντίδραση είτε σε πλήρη αδράνεια – και οι δύο εκδοχές εμπεριέχουν κινδύνους.
Ο ίδιος ο Πούτιν δεν δείχνει φίλος του ρίσκου. Η εισβολή στην Ουκρανία βασίστηκε στην (εσφαλμένη) υπόθεση ότι θα ήταν υπόθεση εβδομάδων. Οι τελευταίες του κινήσεις ενδέχεται να έχουν γίνει μετά από συνεννόηση με τον πρόεδρο της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ.
Προς το παρόν, οι υβριδικές επιθέσεις – από τύχη ή σχεδιασμό – λειτουργούν υπέρ του Κρεμλίνου. Καλλιεργούν αβεβαιότητα, προκαλούν κόστος και φθείρουν τη στήριξη των Ευρωπαίων στην Ουκρανία, χωρίς να απαιτούν μαζικές στρατιωτικές κινήσεις.
Αλλά την ίδια ώρα, εγκυμονούν κινδύνους κλιμάκωσης που ίσως ξεπερνούν την πρόθεση – και τον έλεγχο – του ίδιου του Πούτιν.
Η Ευρώπη, με λίγα λόγια, μπαίνει ολοένα και πιο βαθιά σε έναν πόλεμο που ξεκίνησε αλλού, αλλά τη χτυπά πλέον απευθείας στην καρδιά της.
Επιμέλεια: Νίκος Μαχαίρας
