Υπόμνημα με τις θέσεις του ΕΒΕΑ για τον υπό διαβούλευση νέο Αναπτυξιακό Νόμο απέστειλε ο Πρόεδρος του ΕΒΕΑ, κ. Γιάννης Μπρατάκος, στον Υπουργό Ανάπτυξης, κ. Τάκη Θεοδωρικάκο.
Όπως αναφέρεται στο Υπόμνημα, το ΕΒΕΑ αναγνωρίζει τον υπό διαβούλευση νέο Αναπτυξιακό Νόμο ως ένα ενθαρρυντικό βήμα για την ενίσχυση του επενδυτικού κλίματος στην Ελλάδα, σε μια περίοδο όπου η επιτάχυνση των επενδύσεων είναι καθοριστικής σημασίας για τη βιώσιμη ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας.
Το Σχέδιο Νόμου περιλαμβάνει θετικές ρυθμίσεις, όπως νέα κίνητρα ταχείας αδειοδότησης, η θέσπιση καινοτόμων καθεστώτων ενίσχυσης με έμφαση σε κρίσιμους τομείς όπως η μεταποίηση και η ναυπηγική βιομηχανία, η ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών, η μέριμνα για την περιφερειακή συνοχή, η αύξηση του ορίου υποστήριξης έργων και η διεύρυνση της επιλεξιμότητας και στις μεσαίες επιχειρήσεις.
Με γνώμονα την αποτελεσματικότερη εφαρμογή του νόμου και τη μεγιστοποίηση του αναπτυξιακού του οφέλους, το ΕΒΕΑ επισημαίνει σημαντικές παρατηρήσεις που προκύπτουν από την εμπειρία εφαρμογής προηγούμενων πλαισίων και χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης και καταθέτει συγκεκριμένες προτάσεις για τη βελτίωση του Σχεδίου Νόμου, εστιάζοντας στην περιφερειακή ανάπτυξη, την πράσινη μετάβαση, την ενίσχυση των ΜμΕ, την αποτελεσματικότερη αδειοδότηση και την επέκταση των φορολογικών απαλλαγών.
Ο Πρόεδρος του ΕΒΕΑ, κ. Γιάννης Μπρατάκος, δήλωσε σχετικά: «Ο νέος Αναπτυξιακός Νόμος εμπεριέχει θετικά στοιχεία και δείχνει την πρόθεση της Πολιτείας να στηρίξει την επιχειρηματικότητα και να ενισχύσει το επιχειρηματικό περιβάλλον. Η εμπειρία μας από την εφαρμογή προηγούμενων νόμων, δείχνει ότι υπάρχουν κρίσιμα σημεία που χρήζουν προσοχής και βελτίωσης, ώστε το νέο πλαίσιο να λειτουργήσει με τον μέγιστο δυνατό αναπτυξιακό αντίκτυπο. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των οργανωτικών και διαχειριστικών προκλήσεων, καθώς και η ενίσχυση της αναπτυξιακής στόχευσης με έμφαση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και την καινοτομία, είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για να μπορέσει ο νέος νόμος να επιτύχει τον στόχο του και να οδηγήσει σε ουσιαστική και βιώσιμη ανάπτυξη. Με ουσιαστικό διάλογο για την ανάδειξη σημείων προσοχής και την ενσωμάτωση συγκεκριμένων βελτιώσεων, το νέο πλαίσιο μπορεί να αναδειχθεί σε στρατηγικό εργαλείο για την κινητοποίηση επενδύσεων, που προωθούν τον μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου της χώρας και δημιουργούν προϋποθέσεις για δυναμική και ανθεκτική ανάπτυξη στα επόμενα χρόνια. Το ΕΒΕΑ καταθέτει με το Υπόμνημά του συγκεκριμένες προτάσεις και προσβλέπει σε έναν ουσιαστικό διάλογο για την ενσωμάτωσή τους στο τελικό κείμενο».
Αναλυτικά το υπόμνημα του ΕΒΕΑ
«Ο υπό διαβούλευση νέος Αναπτυξιακός Νόμος αποτελεί ένα ακόμη βήμα, στην προσπάθεια αναβάθμισης του επενδυτικού περιβάλλοντος στη χώρα, σε μια περίοδο όπου η επιτάχυνση των επενδύσεων αποτελεί ζωτικής σημασίας ζητούμενο για τη διατηρήσιμη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.
Το Σχέδιο Νόμου περιλαμβάνει μια σειρά από βελτιώσεις στο υφιστάμενο καθεστώς. Ειδικότερα:
- Η εισαγωγή νέων κινήτρων ταχείας αδειοδότησης επενδυτικών σχεδίων • Η θέσπιση νέων καθεστώτων ενίσχυσης
- Η ενίσχυση του ρόλου της μεταποίησης και της βιομηχανίας, με έμφαση στην εξωστρέφεια, καθώς και η συμπερίληψη σημαντικών τομέων, όπως η ναυπήγηση
- Η ενίσχυση των μηχανισμών αξιολόγησης και ελέγχου των επενδυτικών σχεδίων
- Η έμφαση στην περιφερειακή συνοχή, μέσω ειδικής μέριμνας για περιοχές με δημογραφικά και οικονομικά ελλείμματα.
- Η αύξηση του ορίου υποστήριξης ανά έργο από τα 10 στα 20 εκατ. ευρώ. • Η δυνατότητα επιχορήγησης και των μεσαίων επιχειρήσεων
- Η μη εφαρμογή ορίων σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως το ανώτατο όριο για δαπάνες συμβουλευτικών υπηρεσιών προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις
Παρατηρήσεις και προβληματισμοί
Παρά τις θετικές ρυθμίσεις, παραμένουν σημεία προβληματισμού τα οποία έχουν εντοπιστεί στο πλαίσιο της εφαρμογής του υφιστάμενου πλαισίου και οφείλουν να αναδειχθούν, ενόψει της τελικής διαμόρφωσης του νέου νόμου.
1
- Οργανωτικά και διαχειριστικά θέματα
Κατά την εφαρμογή των προηγούμενων πλαισίων έχουν παρατηρηθεί προβλήματα τα οποία περιορίζουν την αποτελεσματική εφαρμογή και τον αναπτυξιακό αντίκτυπο του Αναπτυξιακού Νόμου. Ειδικότερα:
- Αδυναμία παρακολούθησης, ανάλυσης και αποτύπωσης της πορείας υλοποίησης του νόμου σε πραγματικό χρόνο από τις αρμόδιες υπηρεσίες, ώστε να προγραμματίζονται ανάλογα οι διαθέσιμοι πόροι. Σήμερα, παρατηρείται συσσώρευση πλήθους έργων, πολλά από τα οποία δεν προχωρούν σε υλοποίηση παρά την έγκριση ένταξης.
- Οι πληρωμές των επιδοτήσεων γίνονται από το εθνικό σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) και ανέρχονται σε περίπου 150- 180 εκατ. ευρώ ανά έτος. Με βάση εκτιμήσεις από όλα τα προηγούμενα προγράμματα, για τουλάχιστον τα επόμενα 5 έτη θα προκύπτουν ανάγκες για πληρωμές 150-200 εκατ. ευρώ ανά έτος. Δημιουργείται λοιπόν ανησυχία και αβεβαιότητα στην αγορά αν θα υπάρχουν διαθέσιμοι εθνικοί πόροι για να καλύψουν τις ανάγκες του νέου Αναπτυξιακού νόμου, με δεδομένο ότι υπάρχουν ήδη χιλιάδες προηγούμενες εντάξεις, οι οποίες θα πρέπει να καλυφθούν.
- Από τα 12 καθεστώτα ενίσχυσης του αναπτυξιακού νόμου του 2022 ενεργοποιήθηκαν στην πράξη τα 4, ειδικότερα η Μεταποίηση, ο Τουρισμός, η Αγροδιατροφή και το καθεστώς 360ο με περιορισμένη εφαρμογή. Τα υπόλοιπα παρέμειναν ανενεργά, κυρίως εξαιτίας διοικητικών, οργανωτικών αλλά και τεχνικών δυσκολιών, που εμποδίζουν την εφαρμογή πολλών καθεστώτων παράλληλα. Επιπλέον, δεν υλοποιήθηκε η πρόβλεψη για εμπλοκή των ορκωτών λογιστών στην αξιολόγηση των επενδυτικών σχεδίων.
- Η πρόβλεψη για ταχεία αδειοδότηση από την υπηρεσία του Αναπτυξιακού Νόμου, κατ’ αναλογία της διαδικασίας των Στρατηγικών Επενδύσεων, είναι ιδιαίτερα φιλόδοξη. Υπάρχουν, όμως, προβληματισμοί ως προς τη διοικητική ικανότητα ανταπόκρισης στις απαιτήσεις της συγκεκριμένης ρύθμισης, με συνθήκες ασφάλειας δικαίου.
2
- Αναπτυξιακή στόχευση
Ως Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών, θεωρούμε ότι ο υπό διαβούλευση νόμος μπορεί και οφείλει να καταστεί περισσότερο επιδραστικός στην προσπάθεια για σταδιακή αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας.
Ο σκοπός αυτός μπορεί να επιτευχθεί μέσω της ενίσχυσης συγκεκριμένων κλάδων αιχμής, αλλά και της υποστήριξης της ανάπτυξης και μεγέθυνσης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, με έμφαση σε κρίσιμους τομείς: π.χ. καινοτομία, χρήση νέων τεχνολογιών και Τεχνητής Νοημοσύνης, υποστήριξη της εξαγωγικής δραστηριότητας, πρόσβαση σε διεθνείς αλυσίδες αξίας, ενθάρρυνση συμπράξεων, συνεταιρισμών και συγχωνεύσεων, επένδυση σε δράσεις κατάρτισης και επανακατάρτισης προσωπικού.
Προτάσεις του ΕΒΕΑ για τη βελτίωση του νέου Αναπτυξιακού Νόμου
Με βάση τις παραπάνω παρατηρήσεις, καταθέτουμε μια σειρά από τροποποιήσεις και βελτιώσεις στο Σχέδιο Νόμου.
- Περιφερειακές Ενισχύσεις και Δίκαιη Κατανομή
o Η αξιοποίηση του Χάρτη Περιφερειακών Ενισχύσεων 2022 – 2027 ορθώς προσαρμόζεται στο ενωσιακό πλαίσιο. Ωστόσο, θεωρούμε σκόπιμη την επανεκτίμηση των ποσοστών ενίσχυσης με βάση αναπτυξιακούς δείκτες σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας ή νομού: π.χ. ανεργία, κατά κεφαλήν ΑΕΠ, με σκοπό τη διασφάλιση καλύτερης στόχευσης και την ενίσχυση της περιφερειακής ανάπτυξης.
o Καθιέρωση υποχρεωτικής ετήσιας κατανομής πόρων ανά περιφέρεια και τοπικών δεικτών επίδοσης, ώστε να αντιμετωπίζονται ανισότητες στην απορρόφηση πόρων.
- Πράσινη Μετάβαση και Βιωσιμότητα
o Στο πλαίσιο του καθεστώτος «Πράσινη Μετάβαση» προτείνεται η παροχή ενισχύσεων και κινήτρων, ιδίως προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, για έργα ενεργειακής αυτοπαραγωγής (όπως φωτοβολταϊκά συστήματα με net metering) και για την υιοθέτηση λύσεων ψηφιακής παρακολούθησης κατανάλωσης ενέργειας. Οι παρεμβάσεις αυτές θα συμβάλλουν στην ενίσχυση της συμμόρφωσης με τους δείκτες ESG και στην επίτευξη των στόχων της πράσινης μετάβασης και του ΕΣΕΚ.
3
- Ενίσχυση συμμετοχής των Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων
o Προτείνεται η δημιουργία μηχανισμού τεχνικής υποστήριξης για πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, σε συνεργασία με Αναπτυξιακές Εταιρείες, επαγγελματικούς ή κλαδικούς φορείς, με στόχο τη διευκόλυνση στην προετοιμασία φακέλων υποβολής επενδυτικών σχεδίων.
o Καθιέρωση ειδικών καθεστώτων για πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις με απλοποιημένες απαιτήσεις επιλεξιμότητας και πιο ευέλικτους κανόνες ενίσχυσης.
▪ Καθιέρωση ειδικού καθεστώτος «Επιχειρηματικότητα & Καινοτομία» για ΜμΕ και startups.
- Κίνητρο Ταχείας Αδειοδότησης
o Προτείνεται η δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας παρακολούθησης της διαδικασίας Ταχείας Αδειοδότησης, με σαφές χρονοδιάγραμμα ανά βήμα.
- Επέκταση του καθεστώτος φορολογικών απαλλαγών
o Προτείνεται να επιτρέπεται η συνδυασμένη χρήση ενίσχυσης (επιδότησης + φοροαπαλλαγής) σε συγκεκριμένα projects με τεκμηριωμένη υψηλή προστιθέμενη αξία. Με τον τρόπο αυτό θα εξουδετερωθεί το υφιστάμενο δίλημμα μεταξύ επιχορήγησης ή φοροαπαλλαγής, που μπορεί να αποθαρρύνει επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς.
- Παράβολα
o Προσθήκη στο άρθρο 27 «Παράβολα» ενός μέγιστου ποσού κατά την υποβολή αίτησης υπαγωγής όπως ήταν στους προηγούμενους Νόμους το ποσό των πέντε χιλιάδων ευρώ (5.000,00€).
o Το παράβολο για την υποβολή αιτημάτων τροποποίησης και για τον έλεγχο υλοποίησης των επενδυτικών σχεδίων του 50% ή 65% αντί για ποσοστό επί του επιλέξιμου κόστους του επενδυτικού σχεδίου να διορθωθεί σε ποσοστό επί του αρχικού καταβληθέντος παράβολου όπως ήταν στους προηγούμενους Νόμους.
4
- Χρονική διάρκεια περιορισμών για τα ανώτατα ποσά χορηγούμενων ενισχύσεων
o Προτείνεται η τριετής περίοδος να εκκινεί από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης υπαγωγής και όχι από την υποβολή της αίτησης (Άρθρο 11, παρ. 2). Η αίτηση εκφράζει μόνο την πρόθεση του φορέα για υπαγωγή και δεν συνεπάγεται δικαίωμα ενίσχυσης, ενώ η τυπική έγκριση και το ποσό ενίσχυσης καθορίζονται με την έκδοση της απόφασης εισαγωγής. Συνεπώς, έναρξη της τριετούς περιόδου από την ημερομηνία απόφασης διασφαλίζει την ίση μεταχείριση των φορέων, ανεξαρτήτως του χρόνου αξιολόγησης. Αποτρέπει, επίσης, τον κίνδυνο μείωσης του τελικού ποσού ενίσχυσης, λόγω διοικητικών καθυστερήσεων ή ανεπιτυχών αιτήσεων.
- Ενισχύσεις
o Καθεστώς Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας και Χειροτεχνίας: σαφής ορισμός των ωφελούμενων φορέων και θέσπιση κριτηρίων που θα εξασφαλίζουν την κοινωνική στόχευση και ανταποδοτικότητα των επιλέξιμων επενδυτικών σχεδίων.
o Ένταξη δαπανών για επενδύσεις σε τεχνολογίες Artificial intelligence (Α.Ι.)
o Πρόβλεψη για την ένταξη επενδυτικών σχεδίων στον τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στο καθεστώς του Πρωτογενή Τομέα.
o Ειδικά κίνητρα για την ενίσχυση εξαγορών και συγχωνεύσεων σε στοχευμένους κλάδους με στόχο τη δημιουργία ισχυρότερων σχημάτων
- Προώθηση της καθετοποίησης των επιχειρήσεων μέσω ειδικών ενισχύσεων
- Στοχευμένα φορολογικά κίνητρα για επανεπένδυση κερδών σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας.
- Προώθηση πράσινων και εξαγωγικών επενδύσεων μέσω διαφοροποιημένων ενισχύσεων.
5
- Ενιαία υποβολή από Cluster ή Συνεταιρισμούς
o Προτείνεται να εξεταστεί η δυνατότητα παροχής ειδικών κινήτρων για την υποβολή ομαδικών επενδυτικών σχεδίων μέσω «φορέων – ομπρέλα», όπως clusters ή συνεταιρισμοί. Στόχος είναι η επίτευξη οικονομιών κλίμακας, η προώθηση συνεργιών και η διευκόλυνση της δικτύωσης και κοινής ανάπτυξης μεταξύ μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
- Μεγάλες επιχειρήσεις και προτεραιοποίηση
o Προτείνεται να θεσπιστεί η επιλεξιμότητα των μεγάλων επιχειρήσεων για επιδοτήσεις κάτω από συγκεκριμένα σχήματα, όπως Καθεστώς Περιοχών Ειδικής Ενίσχυσης, Τεχνολογίες Αιχμής.
o Προτείνεται οι επενδύσεις που έχουν λάβει σφραγίδα από STEP, CRM, NZIA – και εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις του αναπτυξιακού νόμου και τους κανόνες του ΓΑΚ – να θεωρούνται ως έργα προτεραιότητας και να χρηματοδοτούνται χωρίς περαιτέρω επαναξιολόγηση.
- Βελτίωση του μοντέλου οργάνωσης, λειτουργίας, διαχείρισης και εξεύρεσης πόρων
- Ενσωμάτωση σε ενιαίο ψηφιακό σύστημα (όπως MyBusiness) των στοιχείων για όλο τον κύκλο ζωής επενδυτικών σχεδίων (αίτηση – παρακολούθηση – εκταμίευση).
- Εξασφάλιση πόρων από το ΕΣΠΑ για τη χρηματοδότηση των ενταγμένων επενδύσεων, ώστε να υπάρξει η απαραίτητη ασφάλεια ως προς τη διαθεσιμότητα των απαραίτητων πόρων.
- Εκκίνηση της διαδικασίας αξιολόγησης και έγκρισης από την Ε.Ε. για ποσά μεγαλύτερα των 150 εκατ. ανά έτος, για κάθε καθεστώς στο οποίο προβλέπεται σημαντική ζήτηση, π.χ. Μεταποίηση και Τουρισμός.
- Εφόσον εξασφαλιστούν πόροι από το ΕΣΠΑ και έγκριση της ΕΕ για τα ποσά ανά έτος, προτείνεται να οριστούν συγκεκριμένες ημερομηνίες ανά έτος για την προκήρυξη προσκλήσεων, στα επόμενα τρία χρόνια. Σκοπός είναι να εξασφαλιστεί προβλεψιμότητα, ορατότητα και συνεχής ροή ώριμων έργων.
- Πρόβλεψη καθεστώτος επιδότησης δανειακού επιτοκίου για τις μεγάλες επιχειρήσεις, με τη δομή και το μοντέλο αξιολόγησης που
6
εφαρμόστηκαν με επιτυχία στο δανειακό σκέλος του Ταμείου Ανάκαμψης.
- Πρόβλεψη μηχανισμού παρακολούθησης της εξέλιξης κάθε έργου που εγκρίνεται, από Ορκωτούς Ελεγκτές με καθορισμένο πρότυπο ελέγχου.
- Θέσπιση one-stop shop σε συνεργασία με τα Επιμελητήρια για την υποστήριξη επενδυτών.
- Αντιμετώπιση του θέματος των προβληματικών επιχειρήσεων με τη δυνατότητα παροχής ήσσονος σημασίας επιδοτήσεων.
- Εισαγωγή ρήτρας αξιολόγησης κανονιστικών επιπτώσεων
o Εισαγωγή άρθρου που προβλέπει περιοδική αξιολόγηση του νόμου με ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια (π.χ. απασχόληση, ιδιωτικές
επενδύσεις, ταχύτητα εγκρίσεων).
Συμπερασματικά
Ο νέος Αναπτυξιακός Νόμος αποτυπώνει την πρόθεση της Πολιτείας να στηρίξει την επενδυτική δραστηριότητα, με ρυθμίσεις που ανταποκρίνονται σε τρέχουσες ανάγκες, αλλά και σε αναδυόμενες αναπτυξιακές προκλήσεις της ελληνικής οικονομίας.
Με ουσιαστικό διάλογο για την ανάδειξη σημείων προσοχής και την ενσωμάτωση συγκεκριμένων βελτιώσεων, το νέο πλαίσιο μπορεί να αναδειχθεί σε στρατηγικό εργαλείο για την κινητοποίηση επενδύσεων, που προωθούν τον μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου της χώρας και δημιουργούν προϋποθέσεις για δυναμική και ανθεκτική ανάπτυξη στα επόμενα χρόνια.»
